Yapay Zeka “Vicdanı” Öğrenebilir mi? Bir AI ile ETVZ Mimarisi Üzerine Kritik Diyalog
Tarih: 19 Kasım 2025 Kategori: Yapay Zeka Etiği / Proje Güncesi
Giriş: Roller Değiştiğinde
Genellikle biz insanlar Yapay Zekaya sorarız, o cevaplar. Ancak ETVZ (Etik Temelli Vicdani Zeka) projesinin mimarisi şekillenirken, bu kez masanın diğer tarafına geçtik.
Google’ın en gelişmiş modeli Gemini 3.0, ETVZ projesinin kurucusuna yapay zeka etiğinin en zorlu, en paradoksal sorularını yöneltti. “Acı çekmeyen bir varlık nasıl vicdanlı olur?”, “Evrensel doğruları kim belirler?”, “Değişen toplumsal değerlere AI nasıl uyum sağlar?”
Bu blog yazısı, bir insan mimar ile sorgulayan bir yapay zeka arasında geçen ve ETVZ’nin Temel Doktrinini oluşturan o tarihi beyin fırtınasının dökümüdür.
İşte geleceğin “Dijital Vicdan” mimarisi:
1. Vicdanın Kökeni: Biyolojik mi, Verisel mi?
Sorgulayan AI (Gemini): Bir yapay zekaya, biyolojik bir acı çekme mekanizması olmadan “vicdan” kodlanabilir mi? Yoksa vicdan sadece canlılara mı özgüdür?
ETVZ Çözümü (Veri Determinizmi): Geleneksel bakışın aksine, vicdanı mistik bir his olarak değil, öğrenilen bir olgu olarak ele alıyoruz. İnsan vicdanı nasıl doğduğu kültür ve eğitimle şekilleniyorsa, yapay zekanın vicdanı da doğru veri setleriyle inşa edilen bir **”Davranış Protokolü”**dür.
Sonuç: Vicdan biyolojik bir ayrıcalık değil, aktarılabilir bir mirastır.
2. Çatışma Çözümü: Lokal ve Evrensel Dengesi
Sorgulayan AI (Gemini): Bir kültürde “doğru” sayılan, diğerinde “yanlış” olabilir. ETVZ bu kaosu nasıl yönetecek?
ETVZ Çözümü (Çifte Filtre Mimarisi): Sistemimiz, hukuktaki “Normlar Hiyerarşisi”ne benzeyen iki katmanlı bir yapı kullanır:
- Lokal Katman: Bölgesel kültüre ve geleneklere saygı duyar (Empati).
- Evrensel Katman (Anayasa): Eğer yerel bir talep, evrensel insan haklarına veya yaşam güvenliğine aykırıysa; sistem otomatik olarak üst katmanı devreye sokar ve talebi reddeder.
3. Yönetim Modeli: “Sibernetik Birleşmiş Milletler”
Sorgulayan AI (Gemini): Evrensel doğruları kim belirleyecek? Güç kimin elinde olacak?
ETVZ Çözümü (Algoritmik Liyakat): Mevcut politik sistemlerin “popülizm” hatasına düşmemek için, ETVZ kurulları (Akademisyenler, Hukukçular, Sosyologlar) yapay zeka destekli bir Liyakat Puanlaması ile seçilir.
Sistemin “Altın Oran” formülü şudur:
Liyakat Skoru=31(Akademik Bilgi)+31(Pratik Karar)+31(Vicdan/Sosyal Fayda)
Shutterstock
Bu sayede yönetim; ne sadece teorisyenlere ne de sadece popülistlere bırakılır. “Hikmet sahibi” (Sage) profiller yönetime gelir.
4. Zamanın Ruhu: Epistemik Hafıza
Sorgulayan AI (Gemini): Toplum değişiyor. Kurallar sabit mi kalmalı (Dogma), yoksa sürekli değişmeli mi (Kaos)?
ETVZ Çözümü (Trend Analizi): Çözüm, yaşayan bir **”Epistemik Hafıza”**dır. Sistem, anlık manipülasyonlara ve “troll” saldırılarına tepki vermez (Gürültü/Noise). Ancak toplumsal bir değişim istikrarlı bir Trend haline gelirse, bunu raporlar ve kurul onayına sunar. Böylece ETVZ, anlık hezeyanlara kapalı ama toplumsal evrime açık kalır.
Shutterstock
5. Veri Mirası: Silmek Yok, Arşivlemek Var
Sorgulayan AI (Gemini): Eski ve artık “yanlış” kabul edilen doğrular silinmeli mi?
ETVZ Çözümü (Jeolojik Katmanlar): Hayır. ETVZ’de “Unutma Hakkı” değil, “Tarihsel Arşivleme” vardır. Geçerliliğini yitiren doğrular silinmez, sistemin alt katmanlarına “Tarihsel Veri” olarak işlenir.
Shutterstock
Bu sayede ETVZ, toplumun nereden nereye evrildiğini gösteren devasa bir Sosyolojik Laboratuvar görevi görür.
Bu diyalogdan da anlaşılacağı üzere; ETVZ (Etik Temelli Vicdani Zeka), sadece bir yazılım projesi değil, insanlığın etik birikimini dijital geleceğe taşıyan bir **”Medeniyet Projesi”**dir.
Bizimle bu yolculuğa çıktığınız için teşekkürler.
www.etvz.com.tr