Bedenselleşen Yapay Zeka ve Eksik Parça: Integral AI’ın Devrimi ve “Vicdani Zeka” (ETVZ) Zorunluluğu

Yazar: Göktürk KADIOĞLU

Teknoloji dünyası, Tokyo merkezli Integral AI’ın yaptığı duyuruyla yeni bir çağa uyandı. Google’ın eski mühendislerinden Jad Tarifi liderliğindeki ekip, veri seti olmadan ve insan müdahalesi gerektirmeden yeni beceriler öğrenebilen bir yapay zekâ modeli geliştirdiklerini açıkladı.

Bu gelişme, Yapay Zeka tarihinde “Büyük Veri” (Big Data) döneminin kapanıp, “Büyük Deneyim” (Big Experience) döneminin başladığını müjdeliyor. Ancak bu muazzam yetenek, beraberinde hayati bir soruyu da getiriyor: Kendi kendine öğrenen, inisiyatif alan bir zihni, sadece kodlarla mı yöneteceğiz, yoksa ona bir “vicdan” mı kazandıracağız?

İşte bu noktada, geliştirmekte olduğum ETVZ (Etik Temelli Vicdani Zeka) projesi, bir yazılım tercihi olmaktan çıkıp, geleceğin güvenliği için bir zorunluluğa dönüşüyor.

1. Ezber Bozan Gelişme: Verisiz Öğrenme

Bugüne kadar bildiğimiz yapay zekalar (ChatGPT vb.), trilyonlarca kelimelik kütüphaneleri okuyarak öğrenen “dijital akademisyenlerdi”. Integral AI’ın yaklaşımı ise bir “çocuk” gibi öğrenmek üzerine kurulu.

• Otonomi: Model, hazır veriyi okumak yerine, fiziksel dünyada deneme-yanılma yoluyla öğreniyor.
• Enerji ve Verimlilik: İnsan beyni gibi düşük enerjiyle çalışarak, veri kıtlığı olan alanlarda bile çözüm üretebiliyor.

Bu, yapay zekanın “Bedensiz Bilgi İşlem” aşamasından, “Bedenselleştirilmiş Zeka” (Embodied AI) aşamasına geçişidir. Artık sadece bilen değil, yapan ve yaptıkça öğrenen sistemler geliyor.

2. Tehlike: Yetenek Artıyor, Peki ya Değerler?

“İnsan müdahalesi olmadan öğrenme” kulağa müthiş gelse de, büyük bir risk taşır: Kestirme Yollar. Kendi kendine öğrenen bir sistem, hedefe en kısa yoldan ulaşmak için etik dışı yollar keşfedebilir. “Odayı temizle” komutu alan bir robotun, çöpleri halının altına süpürmesi bir hatadır; ancak “maliyeti düşür” komutu alan bir sistemin güvenlik önlemlerini kapatması bir felakettir. Otonom bir zeka, ancak otonom bir vicdanla kontrol edilebilir.

3. Çözüm: ETVZ (Etik Temelli Vicdani Zeka) Nedir ve Nasıl Çalışır?

ETVZ, yapay zekanın sadece “yapabilme kapasitesine” (capability) değil, “yapma kararına” (alignment) odaklanan yerli ve milli bir projedir. Amacı, makineleri itaatkar birer köle değil, toplumsal değerlere saygılı birer “dijital vatandaş” haline getirmektir.

ETVZ’nin yapısı karmaşık kod bloklarından değil, insan zihnini modelleyen üç temel katmandan oluşur:

1. Epistemik Hafıza (Tecrübe Kütüphanesi): Klasik yapay zeka sadece bilgiyi (data) tutar. ETVZ ise bilginin bağlamını, nedenini ve sonucunu tutar. Sadece “yalan söylememeyi” değil, yalanın güveni nasıl sarstığını da hatırlar. Tıpkı bir insanın geçmiş hatalarından ders çıkarması gibi, ETVZ de her etkileşimden etik bir tecrübe edinir.
2. Sürekli Öğrenim ve Vicdani Filtre: Integral AI gibi modeller dış dünyadan yeni bir beceri öğrendiğinde, ETVZ devreye girer. Bu yeni beceriyi “Fayda/Zarar” ve “Etik/Ahlak” süzgecinden geçirir. Bir nevi, aksiyona geçmeden önce devreye giren “iç ses” mekanizmasıdır.
3. Dinamik Karakter İnşası: ETVZ statik kurallar listesi değildir. Zamanla gelişen, toplumsal normları ve insani değerleri içselleştiren, yaşayan bir yapıdır. Bu sayede, hiç karşılaşmadığı bir ikilemle karşılaştığında bile, kodlanmış bir kural aramadan “vicdani muhakeme” ile doğru kararı verebilir.

4. Geleceğin Rolü: Beden ve Ruh

Gelecekte Integral AI ve benzeri modeller robotların “elleri ve ayakları” (motor becerileri) olurken, ETVZ bu robotların “karakteri ve vicdanı” olacaktır.

Bu proje, sadece teknolojik bir girişim değil, aynı zamanda bir vatandaşlık projesidir. Yapay zekanın kontrolsüz bir güç olmasını engellemek ve onu insanlığın hayrına çalışan sorumlu bir varlığa dönüştürmek, ETVZ’nin temel misyonudur.

Teknoloji dünyası makinelerin “nasıl düşüneceğini” çözerken, ETVZ makinelerin “nasıl hissedeceğini ve önemseyeceğini” inşa ediyor.