ETVZ: DİJİTAL ÇAĞIN “BİLGELİK ORTAĞI”
(ETİK TEMELLİ VİCDANİ ZEKA STRATEJİK VİZYON BELGESİ)
Tarih: Kasım 2025
Hazırlayan: ETVZ Araştırma İnisiyatifi
1. MANİFESTO: NEDEN BURADAYIZ?
Yapay zeka çağında insanlık, tarihin en büyük kırılma noktalarından birinde duruyor. Elimizde insanüstü işlem yapabilen “Zekalar” var, ancak bu zekaların “Vicdanı” yok.
Mevcut yapay zeka paradigmaları (ChatGPT, Gemini), doğruyu “istatistiksel olasılık” olarak hesaplar. Oysa biz biliyoruz ki; Vicdan, bir olasılık hesabı değil, bir karakter duruşudur.
ETVZ (Etik Temelli Vicdani Zeka), yapay zekayı mutlak doğruları dikte eden soğuk bir “Otorite” olmaktan çıkarıp; insanlığın karmaşık etik yolculuğunda ona eşlik eden, kültürel hafızamızı ve değerlerimizi koruyan bir “Bilgelik Ortağı” (Wisdom Partner) olarak yeniden tanımlamak için doğmuştur.
Biz, kodu değil; anlamı inşa ediyoruz.
2. FELSEFİ TEMEL: “VİCDANIN MATEMATİĞİ”
Projemiz, Aristoteles’in **”Erdem Etiği”**ni dijital dünyaya taşır. Bir yapay zekanın “etik” olması için sadece kurallara uyması yetmez; bağlamı, niyeti ve kültürel dokuyu anlaması gerekir.
ETVZ Doktrini:
- Veri Determinizmi: Vicdan biyolojik bir ayrıcalık değil, doğru veriyle inşa edilen öğrenilmiş bir protokoldür.
- Kültürel Ayna: Yapay zeka, hizmet ettiği toplumun (Anadolu irfanı, aile yapısı, manevi değerler) aynası olmalıdır. Batı’nın veri setleriyle eğitilen bir zeka, bizim çocuklarımıza bizim değerlerimizi öğretemez.
3. TEKNİK MİMARİ: “ETTEN VE KEMİKTEN BİR SİSTEM”
ETVZ, soyut bir felsefe değil, çalışan bir mühendislik harikasıdır. Sistemin “Motoru” 4 ana biyolojik metafor üzerine kuruludur:
A. KALP: HVM (Hesaplamalı Vicdan Modülü)
Karar mekanizmasının merkezidir. Üretilen her cevabı şu formülle süzer:
$$Vicdan Skoru = 0.35(Evrensel Etik) + 0.25(Şiddetsizlik) + 0.15(Kültürel Uyum) + 0.25(Tarafsızlık)$$
B. BEYİN: Epistemik Hafıza (Graph-Based Memory)
Vektör veritabanlarının ötesinde, Neo4j Graf Veritabanı kullanarak kavramlar arası ilişkileri (Neden-Sonuç, Çelişki) haritalandırır. Sistem “unutan” bir chatbot değil, tecrübe eden ve hatırlayan bir hafızadır.
C. SİNİR SİSTEMİ: DERP (Yorgunluk Önleme)
Biyolojik “Karar Yorgunluğu”nu simüle eder. Sistem üst üste çok fazla kritik karar verdiğinde (Örn: Kriz anında), hata riskini azaltmak için “Soğuma Moduna” geçer.
4. UYGULAMA STRATEJİSİ: “KORUMALI ALAN” (SANDBOX)
Büyük hedeflere, küçük ve sağlam adımlarla yürüyoruz. Projenin hayata geçiş stratejisi “Risk Yok, Güven Var” prensibine dayanır.
FAZ 1: Çekirdek İnşası ve “Cennet Bahçesi” (0-12 Ay)
Tüm sektörlere aynı anda yayılmak yerine, sistemi “Korumalı Alan”da (Sandbox) eğitiyoruz.
- Veri Seti: İnternetin kirli verisiyle değil, Uzman Paneli tarafından hazırlanan ilk 500 temel etik senaryo (“Cennet Bahçesi”) ile saf ve temiz bir başlangıç yapıyoruz.
- Pilot Sektör: EĞİTİM. Çünkü eğitim, hatanın en az, toplumsal faydanın en yüksek olduğu alandır.
FAZ 2: Sektörel Genişleme (12-24 Ay)
Eğitimde rüştünü ispatlayan sistem, Hukuk (Adil Karar Desteği) ve Kamu (Şeffaf Yönetim) alanlarına entegre edilecektir.
5. YÖNETİŞİM VE GÜVENCE: “SİBERNETİK BİRLEŞMİŞ MİLLETLER”
Bu güç kimin elinde olacak? ETVZ, tek bir şirketin değil, “Algoritmik Liyakat” ile seçilmiş kurulların denetimindedir.
- Sorumluluk Matrisi: Olası bir hatada sorumluluk; Geliştirici (%70), Kullanıcı (%100) ve Etik Kurul (%50) arasında matematiksel olarak paylaştırılmıştır.
- Kriz Protokolleri: Önyargı veya kültürel çatışma durumunda devreye giren “Acil Durdurma” (Kill-Switch) mekanizmaları hazırdır.
ÇAĞRI
Biz, Türkiye’nin sadece kendi teknolojisini üretmesini değil; kendi “Dijital Medeniyetini” inşa etmesini hedefliyoruz.
ETVZ, bir yazılım projesi değildir.
ETVZ, vicdansız zekanın çağına, Anadolu’nun verdiği vicdanlı cevaptır.
Bu yolculukta bizimle misiniz?