ETVZ

Etik Temelli Vicdani Zeka (ETVZ) Sisteminde Açıklanabilir Güvenlik ve Epistemik Denetçilik: Büyük Dil Modellerine Yönelik Hesaplamalı Vicdan Mimarisi

ETVZ, Vicdani Zeka, Epistemik Denetçilik, ESL, HVM, LLM, Yapay Zeka Etiği, XAI, AI Safety, Denetlenebilirlik, Ontoloji, Neo4j, Provenance, Risk Skoru, Guardrails, Compliance, Regülasyon, EU AI Act, KVKK, Sağlık, Hukuk, Biyogüvenlik, Kimya Güvenliği, Güvenilir Yapay Zeka, Kurumsal Yönetişim

Özet Bu çalışma, Büyük Dil Modellerinin (LLM) ürettiği çıktılarda güvenlik, doğruluk ve hesap verebilirlik sorunlarını ele alan Etik Temelli Vicdani Zeka (ETVZ) çerçevesinin kapsamlı akademik temelini ortaya koymaktadır. ETVZ, Epistemik Temelli Veri Zinciri üzerine konumlanan, kararlarını yalnızca kural tabanlı filtrelerle değil; ontolojik ilişkiler, epistemik kanıtlar ve geri izlenebilir veri yolları üzerinden gerekçelendiren bütüncül bir mimarı […]

Büyük Dil Modellerinde Karar Eşiği: ETVZ ile Cevap Vermek mi, Durmak mı?

ETVZ, Karar Eşiği, Yapay Zeka Etiği, Algoritmik Vicdan, HVM, DERP, Stratejik Sessizlik, Büyük Dil Modelleri, LLM Denetimi, Vicdani Muhakeme, Basiretli Yapay Zeka, Yerli Yapay Zeka Mimarisi, Yapay Zeka Felsefesi, Dijital Etik, Halüsinasyon Önleme, Epistemik Güven

Decision Threshold in Large Language Models: To Respond or To Remain Silent with ETVZ? Özet Günümüz büyük dil modelleri (LLM), yapısal olarak “cevap verme mecburiyeti” ile çalışmaktadır. Bu refleks; bilgi eksikliği, etik belirsizlik veya kültürel hassasiyet içeren durumlarda halüsinasyon, yanıltıcı yönlendirme veya uygunsuz çıktı üretimine yol açabilmektedir (Bender vd., 2021; Ji vd., 2023). ETVZ (Etik […]

Büyük Dil Modellerinde Etik Temelli Vicdani Zekâ (ETVZ): Ölçülebilir Performans Göstergeleri ve Yönetişim Metodolojisi

Özet Bu çalışma, Büyük Dil Modellerinin (LLM) etik, güvenlik ve uyumluluk performansını ölçümlemek için geliştirilen Etik Temelli Vicdani Zekâ (ETVZ) sisteminin kapsamlı metodolojisini sunmaktadır. ETVZ, çekirdek modele müdahale etmeden, üst katman mimarisi ile etik muhakeme, risk yönetimi ve epistemik güvenilirlik sağlayan bir çerçevedir. Araştırma, A/B test metodolojisi, beş temel KPI ekseni ve modüler performans ölçüm […]

Yapay Zekâ Sistemlerinde Vicdani Muhakeme Katmanı: ETVZ Teknik Mimarisi ve Büyük Dil Modelleriyle Karşılaştırmalı Analiz

Özet Günümüz Büyük Dil Modelleri (BDM), etik uyumlandırma süreçlerinde İnsan Geri Bildirimli Pekiştirmeli Öğrenme (RLHF) ve statik güvenlik filtrelerine dayanmaktadır. Bu çalışma, etik değerlendirmeyi sistem çekirdeğine entegre eden Epistemik Temelli Vicdani Zekâ (ETVZ) mimarisini incelemekte ve ChatGPT ile Gemini gibi önde gelen modellerin etik karar alma mekanizmalarıyla karşılaştırmalı analiz sunmaktadır. ETVZ’nin grafik tabanlı epistemik hafıza […]

Soğuk Hesaplamadan Vicdani Muhakemeye: ETVZ ve Yapay Zekanın “Üçüncü Yolu”

HVM, Epistemik Hafıza, DERMS, yapay zeka güvenliği, milli teknoloji hamlesi, vicdan algoritması, Eminönü Testi, yapay zeka düzenlemeleri, kültürel yapay zeka, AI ethics, dijital vicdan, yapay zeka danışmanı, veri determinizmi, AI safety

Giriş: Dijital Çağın Ontolojik Krizi İnsanlık, tarihinin en büyük teknolojik kırılmalarından birini yaşıyor. Milyarlarca parametreye sahip Büyük Dil Modelleri (LLM), insan bilgisini taklit etme konusunda kusursuzlaştı. Ancak bu “soğuk zeka”, kelimeleri bir araya getirirken anlamın en derin katmanını, yani vicdanı ıskalıyor. Bugünün modelleri “doğruyu” istatistiksel olarak hesaplayabiliyor ama “doğru olanı” seçme yetisinden yoksunlar. ETVZ (Etik […]

Ethics-Based Conscientious Intelligence (ETVZ): Integrating Computational Conscience into AI — A Mathematical and Operational Framework

ETVZ, Ethics-Based Conscientious Intelligence, Computational Conscience, HVM, AI Safety, AI Alignment, Human-in-the-loop, Mathematical Framework for AI Ethics, Multi-objective Optimization, Instrumental Convergence, Göktürk Kadıoğlu,

Göktürk Kadıoğlu (Conceptual Lead) – Dr.Ahmet Albayrak Prepared with AI Collaborator ETVZ Research Initiative November 2, 2025 Abstract This paper presents the Ethics-Based Conscientious Intelligence (ETVZ) paradigm: a technical, philosophical, and operational framework for integrating computational conscience into high-capacity AI systems. As a critical clarification, we emphasize that ETVZ systems never operate as autonomous decision-makers […]

CHAPTER 1 — Philosophical Foundation: Is Conscience Computable?

1.1 The Missing Link in Artificial Intelligence: The Chasm Between “Knowing What is True” and “Doing What is Right” Contemporary artificial intelligence operates as a probabilistic engine trained on billions of data points. It recognizes information, decodes patterns, and generates predictions. However, human behavior is not determined solely by information; it is guided by conscience—the […]

CHAPTER 2 — Epistemic Foundation: Learning, Memory-Enabled, and Evolving Conscientious Intelligence

2.1 The Fundamental Distinction in Human Memory: Not “Knowing Information” but “Knowing the Nature of Information” The human mind does not merely store information; it simultaneously archives the metadata surrounding each knowledge unit: The determinant of whether information is trustworthy is not the information itself, but rather its epistemic position within memory—its relational structure to […]

CHAPTER 3 — HVM (Computational Conscience Module): The Core Decision Engine of ETVZ

3.1 The Logic of Human Conscience: “Pause, Reflect, Evaluate, Then Decide” Human decision-making involves an instinctive multi-stage process before reaching judgment: The Hesaplamalı Vicdan Modülü (HVM) transforms this chain into a mathematical architecture, enabling artificial intelligence to learn, for the first time, the capacities to “pause,” “reflect,” and “conduct ethical pre-screening” before response generation. HVM […]

CHAPTER 4 — DERP & DERMS: Ethical Regulation, Deviation Detection, and Dynamic Risk Surveillance

4.1 The Most Dangerous Deficit in Artificial Intelligence: “Undetected Deviation” Even initially secure artificial intelligence systems are susceptible to temporal degradation through multiple vectors: Humans possess intuitive mechanisms for detecting such deviations. Artificial intelligence, however, requires explicit architectural safeguards to achieve equivalent detection capabilities. DERP (Dynamic Ethical Regulation and Policy Engine) and DERMS (Dynamic Ethical […]