Yapay Zekâda “Basiretli” Yanıt Mekanizması: Epistemik Hafıza ve Neo4j ile Doğruluk Denetimi
Özet Büyük Dil Modelleri (LLM), doğası gereği istatistiksel olasılıklara dayanır; bu yapı onları dil üretiminde çok güçlü kılarken, “doğruluk” konusunda kırılgan hale getirir. Model, bildiği ile bilmediği arasındaki sınırı her zaman ayırt edemez; bu durum “halüsinasyon” (uydurma bilgi) ve bilgi kirliliği gibi sistemik sorunlara yol açar (Huang et al., 2023; Ji et al., 2023). ETVZ […]
Soğuk Hesaplamadan Vicdani Muhakemeye: ETVZ ve Yapay Zekanın “Üçüncü Yolu”
Giriş: Dijital Çağın Ontolojik Krizi İnsanlık, tarihinin en büyük teknolojik kırılmalarından birini yaşıyor. Milyarlarca parametreye sahip Büyük Dil Modelleri (LLM), insan bilgisini taklit etme konusunda kusursuzlaştı. Ancak bu “soğuk zeka”, kelimeleri bir araya getirirken anlamın en derin katmanını, yani vicdanı ıskalıyor. Bugünün modelleri “doğruyu” istatistiksel olarak hesaplayabiliyor ama “doğru olanı” seçme yetisinden yoksunlar. ETVZ (Etik […]
İstatistiksel Papağandan Vicdani Ortağa: Büyük Dil Modellerinde Etik Temelli Paradigma Dönüşümü
Özet Bu çalışma, mevcut Büyük Dil Modelleri’nin (Large Language Models – LLM) yapısal sınırlılıklarını tespit etmekte ve Etik Temelli Vicdani Zeka (ETVZ) mimari çerçevesinin bu sınırlılıkları aşmadaki potansiyelini değerlendirmektedir. Günümüz LLM’leri, istatistiksel örüntü eşleştirme prensipleri üzerinde çalışan, bağlamsal anlam ve etik muhakeme kapasitesinden yoksun sistemlerdir. ETVZ projesi, Hesaplamalı Vicdan Modülü (HVM), Epistemik Hafıza Sistemi ve […]
Etik Temelli Vicdani Zeka (ETVZ) Entegrasyonu ile Açık Kaynak Tabanlı Çok Modelli Türkçe Büyük Dil Modeli Geliştirilmesi
Özet Bu araştırma projesi, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın “Türkçe Büyük Dil Temel Modeli Sektörel Uyarlama” çağrısı kapsamında, etik muhakeme kapasitesi ve vicdani karar verme mekanizmalarına sahip, multimodal (metin-görüntü-ses destekli) açık kaynak tabanlı bir Türkçe Büyük Dil Modeli (LLM) geliştirilmesini hedeflemektedir. Proje, mevcut yapay zeka sistemlerinin etik muhakeme, kültürel bağlam değerlendirme ve hesap verebilirlik açığını kapatmayı […]
Yapay Zeka “Vicdanı” Öğrenebilir mi? Bir AI ile ETVZ Mimarisi Üzerine Kritik Diyalog
Tarih: 19 Kasım 2025 Kategori: Yapay Zeka Etiği / Proje Güncesi Giriş: Roller Değiştiğinde Genellikle biz insanlar Yapay Zekaya sorarız, o cevaplar. Ancak ETVZ (Etik Temelli Vicdani Zeka) projesinin mimarisi şekillenirken, bu kez masanın diğer tarafına geçtik. Google’ın en gelişmiş modeli Gemini 3.0, ETVZ projesinin kurucusuna yapay zeka etiğinin en zorlu, en paradoksal sorularını yöneltti. […]
CHAPTER 1 — Philosophical Foundation: Is Conscience Computable?
1.1 The Missing Link in Artificial Intelligence: The Chasm Between “Knowing What is True” and “Doing What is Right” Contemporary artificial intelligence operates as a probabilistic engine trained on billions of data points. It recognizes information, decodes patterns, and generates predictions. However, human behavior is not determined solely by information; it is guided by conscience—the […]
CHAPTER 2 — Epistemic Foundation: Learning, Memory-Enabled, and Evolving Conscientious Intelligence
2.1 The Fundamental Distinction in Human Memory: Not “Knowing Information” but “Knowing the Nature of Information” The human mind does not merely store information; it simultaneously archives the metadata surrounding each knowledge unit: The determinant of whether information is trustworthy is not the information itself, but rather its epistemic position within memory—its relational structure to […]
CHAPTER 3 — HVM (Computational Conscience Module): The Core Decision Engine of ETVZ
3.1 The Logic of Human Conscience: “Pause, Reflect, Evaluate, Then Decide” Human decision-making involves an instinctive multi-stage process before reaching judgment: The Hesaplamalı Vicdan Modülü (HVM) transforms this chain into a mathematical architecture, enabling artificial intelligence to learn, for the first time, the capacities to “pause,” “reflect,” and “conduct ethical pre-screening” before response generation. HVM […]
CHAPTER 4 — DERP & DERMS: Ethical Regulation, Deviation Detection, and Dynamic Risk Surveillance
4.1 The Most Dangerous Deficit in Artificial Intelligence: “Undetected Deviation” Even initially secure artificial intelligence systems are susceptible to temporal degradation through multiple vectors: Humans possess intuitive mechanisms for detecting such deviations. Artificial intelligence, however, requires explicit architectural safeguards to achieve equivalent detection capabilities. DERP (Dynamic Ethical Regulation and Policy Engine) and DERMS (Dynamic Ethical […]
DERP: DEEP ETHICAL REGULATION PROTOCOL
Dynamic Ethical Governance, Policy Coordination, and Automated Adaptation Mechanisms ETVZ Research Initiative | Istanbul, Turkey | November 2025 ABSTRACT Among the greatest challenges for AI-based ethical decision-making systems are static policies, an inability to adapt to societal changes, and inconsistent ethical applications1. DERP (Deep Ethical Regulation Protocol) is the central coordination and regulation component of […]