ETVZ Projesi 4. Aşama Ekleri: Detaylı Uygulama Dokümanları

Belge Türü: Operasyonel Uygulama Ekleri
Hazırlanan: 6 Temmuz 2025
Versiyon: 1.0
Gizlilik Seviyesi: Kısıtlı – Proje Paydaşları

EK A: DETAYLI HUKUKİ SORUMLULUK ŞEMALARI

A.1 Sözleşme Şablonları ve Yasal Çerçeveler

A.1.1 ETVZ Konsorsiyumu Ana Sözleşme Şablonu

ETVZ (ETİK TEMELLİ VİCDANİ ZEKA) KONSORSİYUMU ANA ORTAKLIK VE SORUMLULUK SÖZLEŞMESİ

TARAFLAR: [Konsorsiyum Üyelerinin Detayları]

MADDE 1: KONSORSIYUM YAPILANMASI VE YÖNETİM

1.1 Konsorsiyum Liderliği: [Ana kurum adı] 1.2 Stratejik Ortaklar: [Üniversiteler, araştırma enstitüleri] 1.3 Teknoloji Ortakları: [Özel sektör teknoloji şirketleri] 1.4 Danışman Kurumlar: [Sivil toplum ve uluslararası ortaklar]

MADDE 2: SORUMLULUK DAĞILIMI VE SINIRLAR

2.1 Teknik Geliştirme Sorumlulukları

• Algoritma tasarım hataları: Konsorsiyum Lideri %70, Teknik Ortaklar %30
• Sistem güvenlik açıkları: Teknoloji Ortakları %60, Konsorsiyum %40
• Veri kalitesi sorunları: Veri Sağlayıcıları %80, Konsorsiyum %20

2.2 Etik ve Sosyal Sorumluluklar

• Kültürel hassasiyet ihlalleri: Etik Kurul %50, Konsorsiyum %40, Danışmanlar %10
• Önyargı ve ayrımcılık: Konsorsiyum %60, Etik Kurul %25, Veri Sağlayıcıları %15
• Şeffaflık ihlalleri: Konsorsiyum %100

2.3 Operasyonel Sorumluluklar

• Sistem kesintileri: Platform Ortakları %70, Konsorsiyum %30
• Kullanıcı desteği: Platform Ortakları %80, Konsorsiyum %20
• Dokümantasyon eksiklikleri: Konsorsiyum %100

MADDE 3: SİGORTA VE TAZMİNAT ÇERÇEVESİ

3.1 Zorunlu Sigorta Kapsamları

• Mesleki Sorumluluk: Minimum €50 milyon
• Siber Güvenlik: Minimum €25 milyon
• Ürün Sorumluluğu: Minimum €100 milyon
• Genel Sorumluluk: Minimum €20 milyon

3.2 Tazminat Sınırlamaları

• Teknik hatalardan kaynaklanan zararlar: Yıllık cironun %200’ü ile sınırlı
• Etik ihlallerden kaynaklanan zararlar: Sınırsız sorumluluk
• Beklenmeyen durumlar: Sorumluluk muafiyeti

MADDE 4: UYUŞMAZLIK ÇÖZÜMÜ

4.1 İç Çözüm Mekanizmaları

• Teknik uyuşmazlıklar: Teknik komite hakemliği
• Etik uyuşmazlıklar: Etik kurul kararı (bağlayıcı)
• Ticari uyuşmazlıklar: Arabuluculuk ve hakemlik

4.2 Hukuki Yetki ve Uygulanacak Hukuk

• Uygulanacak Hukuk: Türkiye Cumhuriyeti Hukuku
• Yetkili Mahkeme: İstanbul Adliyesi Ticaret Mahkemeleri
• Uluslararası hakemlik: ICC Paris kuralları

A.1.2 Son Kullanıcı Lisans Anlaşması (EULA) Şablonu

ETVZ SİSTEMİ SON KULLANICI LİSANS ANLAŞMASI Versiyon 1.0 – Temmuz 2025

1. TANIMLAR VE KAPSAM

“ETVZ Sistemi”: Etik Temelli Vicdani Zeka yazılım sistemi ve tüm bileşenleri “Kullanıcı”: Bu anlaşmayı kabul eden gerçek veya tüzel kişi “Etik Karar”: ETVZ sistemi tarafından üretilen öneriler ve değerlendirmeler

2. LİSANS HAKLARI VE KISITLAMALAR

2.1 Verilen Haklar

• Sistem kullanım hakkı (ticari/gayri ticari amaçlarla)
• Etik önerileri alma ve değerlendirme hakkı
• Sistem geri bildirimi verme hakkı
• Dokümantasyon ve eğitim materyallerine erişim

2.2 Yasaklanan Kullanımlar

• Sistemin tersine mühendislik ile kopyalanması
• Zararlı, yanıltıcı veya yasadışı amaçlarla kullanım
• Çocuk hakları ve güvenliğini tehdit eden kullanımlar
• Sistem güvenlik önlemlerini aşma girişimleri
• Başka kişilerin sistemde kimlik hırsızlığı

3. KULLANICI SORUMLULUKLARI VE YÜKÜMLÜLÜKLERİ

3.1 Kullanım Sorumluluğu

• Sistem önerilerini kendi yargısıyla değerlendirme
• Nihai kararların kendi sorumluluğunda olduğunu kabul etme
• Sistem kötüye kullanımının raporlanması
• Güvenlik ihlallerinin derhal bildirilmesi

3.2 Veri Sağlama Yükümlülükleri

• Doğru ve güncel bilgi sağlama
• Kişisel veri paylaşımında KVKK uyumu
• Üçüncü taraf verilerinin izinli paylaşımı

4. GİZLİLİK VE VERİ KORUMA

4.1 Kişisel Veri İşleme

• KVKK ve GDPR uyumlu veri işleme
• Minimal veri toplama ilkesi
• Şeffaf veri kullanımı ve amaç belirtimi
• Kullanıcı haklarının korunması (erişim, düzeltme, silme)

4.2 Veri Güvenliği

• Uçtan uca şifreleme
• Düzenli güvenlik denetimleri
• Veri ihlali durumunda 72 saat içinde bildirim

5. SORUMLULUK SINIRLAMALARI

5.1 ETVZ Konsorsiyumu Sorumluluk Sınırları

• Sistem önerilerinin yalnızca danışmanlık niteliğinde olması
• Kullanıcı kararlarından kaynaklanan sonuçlarda sorumsuzluk
• Teknik hatalar için maksimum tazminat: Yıllık lisans ücretinin 2 katı

5.2 Kullanıcı Sorumluluk Kabulleri

• Sistem önerilerinin mutlak doğru olmayabileceğinin kabulü
• Kritik kararlarda çoklu kaynak danışma yükümlülüğü
• Mesleki sorumlulukların sisteme devredilemezliği

A.1.3 Sektörel Sorumluluk Protokolleri

Eğitim Sektörü Özel Protokolü

EĞİTİM SEKTÖRÜ ETVZ KULLANIMI ÖZEL PROTOKOLÜ

1. YASAL ÇERÇEVE VE YETKİLİLİK

1.1 MEB Onayı ve Denetimi

• Sistem kullanımı için MEB ön onayı zorunluluğu
• Yıllık MEB denetim raporları
• Öğretmen yeterlilik sertifikasyonu gerekliliği

1.2 Veliler ve Öğrenci Hakları

• 18 yaş altı öğrenciler için veli onayı
• Öğrenci gizlilik haklarının korunması
• Eğitimsel verilerle kişisel verilerin ayrımı

2. PEDAGOJİK SORUMLULUKLAR

2.1 Öğretmen Sorumluluğu

• ETVZ önerileri nihai eğitim kararı değildir
• Pedagojik uzmanlığın korunması
• Öğrenci bireyselliğinin gözetimi

2.2 Okul Yönetimi Sorumluluğu

• Sistem kullanım politikalarının oluşturulması
• Öğretmen eğitimi ve yetkinlik geliştirme
• Veli iletişimi ve şeffaflık

3. RİSK YÖNETİMİ

3.1 Öğrenci Refahı Koruma

• Zararlı önerilerin filtrelenmesi
• Öğrenci ruh sağlığı izleme
• Kriz müdahale protokolleri

3.2 Eğitimsel Etik

• Adaletli değerlendirme ilkeleri
• Öğrenci ayrımcılığının önlenmesi
• Çeşitliliğin desteklenmesi

Hukuk Sektörü Özel Protokolü

HUKUK SEKTÖRÜ ETVZ KULLANIMI ÖZEL PROTOKOLÜ

1. BARO VE YARGI DENETİMİ

1.1 Meslek Etiği Uyumu

• Avukatlık Kanunu ile uyumluluk
• Baro etik kurallarına saygı
• Mesleki sorumluluk sigortası zorunluluğu

1.2 Yargı Bağımsızlığı

• Hakimlerde sistem kullanımı sınırları
• Karar verme bağımsızlığının korunması
• Sistem önerilerinin kayıt altına alınması

2. MÜVEKKİL HAKLAR VE GİZLİLİK

2.1 Avukat-Müvekkil Gizliliği

• Mutlak gizlilik gereksinimi
• ETVZ sistem kayıtlarında kişisel veri anonimleştirme
• Üçüncü taraf ifşa yasakları

2.2 Hukuki Danışmanlık Sorumluluğu

• ETVZ tavsiyesinin destekleyici niteliği
• Mesleki yargı üstünlüğü
• Müvekkil çıkarı önceliği

3. YARGI SÜREÇLERİNDE KULLANIM

3.1 Mahkeme Kararlarında Referans

• ETVZ analizinin delil değeri sınırları
• Bilirkişi tanık gereksinimleri
• Karşı taraf itiraz hakları

3.2 Hukuki Araştırma ve Analiz

• İçtihat analizi doğruluk sorumluluğu
• Hukuki gerekçelendirme doğrulama gereksinimleri
• Çoklu kaynak çapraz kontrol yükümlülükleri

A.2 Uluslararası Uyum Çerçeveleri

A.2.1 AB AI Yasası Uyum Kontrol Listesi

AVRUPA BİRLİĞİ YAPAY ZEKA YASASI UYUM KONTROL LİSTESİ

1. YÜKSEK RİSKLİ AI SİSTEMİ SINIFLANDIRMASI

☐ Risk yönetim sistemi uygulaması

☐ Eğitim verisi yönetişim dokümantasyonu

☐ Kayıt tutma ve günlükleme sistemleri

☐ Şeffaflık ve bilgi sağlama

☐ İnsan denetimi önlemleri

☐ Doğruluk, sağlamlık ve siber güvenlik

☐ Kalite yönetim sistemi

2. ZORUNLU DOKÜMANTASYON

☐ Teknik dokümantasyon (Madde 11)

☐ Kullanım talimatları (Madde 13)

☐ Uygunluk değerlendirme prosedürleri (Madde 19)

☐ AB uygunluk beyanı (Madde 48)

☐ CE işaretleme gereksinimleri (Madde 49)

3. SİSTEM YÖNETİŞİMİ GEREKLİLİKLERİ

☐ Risk yönetim sistemi operasyonu

☐ Piyasa sonrası izleme sistemi

☐ Ciddi olay raporlama prosedürü

☐ Düzeltici eylem uygulama

☐ Geri çekme/geri çağırma prosedürleri

4. VERİ YÖNETİŞİMİ GEREKSİNİMLERİ

☐ Eğitim verisi kalite değerlendirmesi

☐ Önyargı tespit ve azaltma

☐ Veri temsil ediciliği doğrulama

☐ Tasarımla gizlilik uygulama

☐ GDPR uyumluluk doğrulama

5. İNSAN DENETİMİ ÖNLEMLERİ

☐ İnsan denetimi yetenek tasarımı

☐ Geçersiz kılma mekanizması uygulama

☐ İnsan-AI etkileşim protokolleri ☐ Karar açıklama yetenekleri

☐ İnsan sorumluluk çerçevesi

6. DOĞRULUK VE SAĞLAMLIK

☐ Performans ölçütleri tanımı

☐ Test ve doğrulama prosedürleri

☐ Hata oranı izleme

☐ Sistem sınırlama dokümantasyonu

☐ Yedek prosedür uygulama

7. SİBER GÜVENLİK GEREKSİNİMLERİ

☐ Güvenlik risk değerlendirmesi

☐ Saldırılara karşı direnç

☐ Veri koruma önlemleri

☐ Sistem bütünlük korumaları

☐ Düzenli güvenlik güncellemeleri

UYUMLİLİK DEĞERLENDİRME SONUCU:

□ Tam Uyumlu (90-100% gereksinim karşılanmış)

□ Kısmen Uyumlu (70-89% gereksinim karşılanmış)

□ Yetersiz (70% altında gereksinim karşılanmış)

Değerlendiren: [İsim, Unvan, Tarih] Sonraki İnceleme Tarihi: [Tarih]

A.2.2 IEEE Standartları Uyum Matrisi

IEEE AI ETİK STANDARTLARI UYUM MATRİSİ

1. IEEE 2857: AI SİSTEMLERİ İÇİN GİZLİLİK MÜHENDİSLİĞİ

2. IEEE 2863: AI’NIN ÖRGÜTSELYÖNETİŞİMİ

Açıklama: ✓ = Uygulandı, ○ = Devam Ediyor, ✗ = Başlanmadı

EK B: ETİK KURUL ÇALIŞMA PROSEDÜRLERİ

B.1 Kurul Toplantı Protokolleri

B.1.1 Aylık Rutin Toplantı Prosedürü

ETVZ ETİK KURULU AYLIK TOPLANTI PROSEDÜRü

1. TOPLANTI ÖNCESİ HAZIRLIK (7 Gün Öncesi)

1.1 Gündem Hazırlığı

• Geçmiş ay sistem performans raporları
• Kullanıcı şikayet ve geri bildirim özetleri
• Teknik güncelleme önerileri
• Sektörel pilot program değerlendirmeleri
• Uluslararası standart güncellemeleri

1.2 Dokümantasyon Dağıtımı

• Yönetici özeti (maksimum 2 sayfa)
• Detaylı performans ölçütleri
• Kritik vakalar durum çalışması
• Önceki toplantı karar takipleri

2. TOPLANTI AKIŞI (3 Saat)

2.1 Açılış ve Kontrol (15 dakika)

• Katılımcı kontrolü ve söz hakkı
• Çıkar çelişkisi beyanları
• Gündem onayı

2.2 Performans Değerlendirmesi (45 dakika)

• Sistem etik doğruluk ölçütleri incelemesi
• Kullanıcı memnuniyet puanları
• Sektörel performans dağılımı
• Anormallik ve eğilim analizi

2.3 Kritik Vakalar İncelemesi (60 dakika)

• Etik ihlal şikayetleri değerlendirmesi
• Vaka bazında detaylı analiz
• Temel neden araştırması
• İyileştirme eylem planlaması

2.4 Mola (15 dakika)

2.5 Politika ve Strateji Tartışması (45 dakika)

• Etik kılavuz güncellemeleri
• Yeni kullanım senaryoları değerlendirmesi
• Paydaş geri bildirim entegrasyonu
• Yeni ortaya çıkan etik konular tartışması

2.6 Karar Alma ve Eylem Planları (30 dakika)

• Fikir birliği karar verme süreci
• Eylem maddesi atanması
• Zaman çizelgesi ve sorumluluk tanımı
• Sonraki toplantı gündem ön hazırlığı

3. TOPLANTI SONRASI SÜREÇLER (3 Gün Sonrası)

3.1 Karar Dokümantasyonu

• Toplantı tutanaklarının kesinleştirilmesi
• Karar gerekçelerinin dokümantasyonu
• Eylem maddesi takip kurulumu
• Paydaş iletişim hazırlığı

3.2 Uygulama Başlatma

• Teknik ekip koordinasyonu
• Politika güncelleme dağıtımı
• Kamu iletişimi (gerekirse)
• İlerleme izleme kurulumu

B.1.2 Acil Durum Toplantı Prosedürü

ACİL DURUM ETİK KURUL TOPLANTI PROSEDÜRü

1. ACİL DURUM TETİKLEME KRİTERLERİ

1.1 Sistem Etiği Kritik İhlalleri

• Büyük önyargı tespiti (1000’den fazla kullanıcı etkilendi)
• Zararlı öneri dağıtımı
• Kültürel duyarsızlık yaygın etkisi
• Güvenlik kritik alan başarısızlıkları

1.2 Operasyonel Kritik Durumlar

• Etik boyutlu büyük güvenlik ihlali
• Yasal uyumluluk ihlali tespiti
• Etik bileşenli medya krizi
• Düzenleyici müdahale tehditleri

2. HIZLANDIRILI TOPLANTI SÜRECİ

2.1 Toplantı Çağrısı (2 Saat Sonrası)

• Tüm üyelere acil durum bildirimi
• Ön durum brifingi
• Sanal toplantı bağlantısı dağıtımı
• Zorunlu katılım beyanı

2.2 Kriz Değerlendirme Toplantısı (1 Saat)

• Durum ciddiyet değerlendirmesi
• Acil zarar azaltma gereksinimleri
• Paydaş etki analizi
• Karar aciliyet seviyesi belirleme

2.3 Acil Karar Verme (30 dakika)

• Hızlı fikir birliği süreci
• Uygulama yetkisi devri
• İletişim stratejisi anlaşması
• Takip zaman çizelgesi oluşturma

3. ACİL EYLEM UYGULAMASI

3.1 Acil Eylemler (4 Saat Sonrası)

• Gerekirse sistem değişiklikleri
• Kullanıcı bildirimleri ve uyarıları
• Medya açıklaması hazırlığı
• Düzenleyici uyumluluk önlemleri

3.2 Kriz İletişimi (6 Saat Sonrası)

• Kamu açıklaması yayını
• Paydaş bireysel iletişimi
• Medya röportaj koordinasyonu
• Kullanıcı destek güçlendirme

3.3 Kriz Sonrası İnceleme (72 Saat Sonrası)

• Kapsamlı kriz analizi
• Yanıt etkinlik değerlendirmesi
• Sistem iyileştirme önerileri
• Önleme stratejisi geliştirme

B.2 Uzlaşma Karar Alma Mekanizmaları

B.2.1 Ağırlıklı Oylama Sistemi

ETİK KURUL AĞIRLIKLI KARAR ALMA ALGORİTMASI

1. ÜYE KATEGORİLERİ VE AĞIRLIKLAR

2. UZLAŞMA SEVİYELERİ VE KARAR EŞİKLERİ

2.1 Karar Türlerine Göre Eşikler

• Rutin etik politika güncellemeleri: %60 ağırlıklı uzlaşma
• Sistem algoritma değişiklikleri: %70 ağırlıklı uzlaşma
• Kritik etik standart revizyonları: %80 ağırlıklı uzlaşma
• Acil durum müdahale kararları: %55 ağırlıklı uzlaşma

2.2 Özel Durum Ağırlıklandırmaları

• Kültürel hassasiyet konularında: Sosyal bilim uzmanları +%5
• Teknik uygulama konularında: Teknoloji uzmanları +%5
• Yasal uyumluluk konularında: Hukuk uzmanları +%5
• Uluslararası standartlarda: Uluslararası uzmanlar +%10

3. UZLAŞMA HESAPLAMA ALGORİTMASI

function uzlaşmaHesapla(oylar, üyeAğırlıkları, konuTipi) {

    let toplamAğırlık = 0;

    let olumluAğırlık = 0;

    for (üye in oylar) {

        let temelAğırlık = üyeAğırlıkları[üye.kategori];

        let ayarlıAğırlık = konuTipiAyarlamasıUygula(temelAğırlık, üye.kategori, konuTipi);

        toplamAğırlık += ayarlıAğırlık;

        if (oylar[üye] === “KATILIYORUM”) {

            olumluAğırlık += ayarlıAğırlık;

        }

    }

    let uzlaşmaYüzdesi = (olumluAğırlık / toplamAğırlık) * 100;

    let gerekliEşik = gerekliEşikGetir(konuTipi);

    return {

        uzlaşma: uzlaşmaYüzdesi,

        eşik: gerekliEşik,

        karar: uzlaşmaYüzdesi >= gerekliEşik ? “ONAYLANDI” : “REDDEDİLDİ”,

        oybirliği: uzlaşmaYüzdesi === 100,

        güçlüUzlaşma: uzlaşmaYüzdesi >= 85

    };

}

B.2.2 Çelişki Çözümleme Protokolleri

ETİK KURUL ÇELİŞKİ ÇÖZÜMLEME PROTOKOLLERİ

1. ÇELİŞKİ SEVİYE TESPİTİ

1.1 Düşük Seviye Çelişki (%60-70 uzlaşma)

• Ek bilgi toplama ve araştırma
• Gayri resmi tartışma turları
• Uzman görüş danışmanlığı
• Değiştirilmiş öneri geliştirme

1.2 Orta Seviye Çelişki (%45-60 uzlaşma)

• Yapılandırılmış tartışma oturumları
• Çalışma grubu oluşturma
• Paydaş girdi toplama
• Alternatif çözüm beyin fırtınası

1.3 Yüksek Seviye Çelişki (%45 altında uzlaşma)

• Dış arabuluculuk katılımı
• Uzatılmış müzakere dönemi
• Çok senaryolu analiz
• Uzlaşma çözümü geliştirme

2. ÇÖZÜMLEME STRATEJİLERİ

2.1 Olgusal Bilgi Toplama

• Uzman tanık ifadesi
• Akademik literatür incelemesi
• Uluslararası en iyi uygulama analizi
• Paydaş etki değerlendirmesi

2.2 Değer Tabanlı Diyalog

• Kültürel değer haritalama
• Etik çerçeve karşılaştırması
• Öncelik sıralama alıştırmaları
• Ortak zemin belirleme

2.3 Yaratıcı Problem Çözme

• Tasarım düşüncesi atölyeleri
• Senaryo planlama oturumları
• İnovasyon laboratuvarı işbirlikleri
• Pilot test fırsatları

3. SON ÇARE MEKANİZMALARI

3.1 Dış Hakemlik

• Bağımsız etik uzman paneli
• Uluslararası AI etik danışmanları
• Akademik kurum arabuluculuğu
• Sivil toplum örgütü girdisi

3.2 Erteleme ve Yeniden Değerlendirme

• Zaman çizelgeli konu ertelemesi
• Ek veri toplama gereksinimleri
• Öğrenme için pilot uygulama
• Kademeli uygulama yaklaşımı

3.3 Geçersiz Kılma Prosedürleri

• Başkan belirleyici oyu (nadir durumlar)
• Süper çoğunluk gereksinim azaltması
• Zaman sınırlı geçici kararlar
• Düzenli inceleme ve revizyon döngüleri

EK C: TOPLUMSAL ETKİ ÖLÇÜM METODOLOJİLERİ

C.1 Kapsamlı Anket ve Değerlendirme Araçları

C.1.1 Kullanıcı Etki Değerlendirme Anketi

ETVZ KULLANICI ETKİ DEĞERLENDİRME ANKETİ (6 Aylık Periyodik Değerlendirme)

KİŞİSEL BİLGİLER VE PROFİL

1. Yaş aralığınız: ☐18-25 ☐26-35 ☐36-45 ☐46-55 ☐56-65 ☐65+
2. Eğitim durumu: ☐İlköğretim ☐Lise ☐Üniversite ☐Lisansüstü
3. Meslek/Sektör: ☐Eğitim ☐Hukuk ☐Kamu ☐Özel Sektör ☐Diğer
4. ETVZ kullanım süresi: ☐0-3 ay ☐3-6 ay ☐6-12 ay ☐1+ yıl
5. Haftalık kullanım sıklığı: ☐Günlük ☐Haftalık ☐Aylık ☐Nadiren

KARAR VERME KALİTESİ ETKİSİ (1-5 Likert Ölçeği) 1 = Kesinlikle katılmıyorum, 5 = Kesinlikle katılıyorum

6. ETVZ kullanmaya başladıktan sonra, etik konulardaki kararlarımda kendimi daha güvenli hissediyorum. [1-2-3-4-5]
7. Karmaşık etik durumlarla karşılaştığımda, ETVZ’nin önerileri farklı perspektifleri görmeme yardımcı oluyor. [1-2-3-4-5]
8. ETVZ kullandıktan sonra aldığım kararlardan daha memnunum. [1-2-3-4-5]
9. Sistem sayesinde daha önce fark etmediğim etik boyutları keşfediyorum. [1-2-3-4-5]
10. ETVZ önerileri, kendi değer sistemimle çelişki yaşamama yardımcı oluyor. [1-2-3-4-5]

ETİK FARKINDALIK GELİŞİMİ

11. ETVZ kullanmadan önce, etik konulardaki bilgi seviyenizi nasıl değerlendirirsiniz? ☐Çok düşük ☐Düşük ☐Orta ☐Yüksek ☐Çok yüksek
12. Şu anda etik konulardaki bilgi seviyenizi nasıl değerlendiriyorsunuz? ☐Çok düşük ☐Düşük ☐Orta ☐Yüksek ☐Çok yüksek
13. Aşağıdaki etik kavramları ETVZ sayesinde daha iyi anlıyor musunuz? (Evet/Hayır)

• Adalet kavramı: ☐E ☐H
• Kültürel duyarlılık: ☐E ☐H
• Bireysel haklar vs toplumsal fayda: ☐E ☐H
• Önyargı ve ayrımcılık: ☐E ☐H
• Meslek etiği: ☐E ☐H

KÜLTÜREL UYUMLULUK VE HASSASİYET

14. ETVZ’nin önerileri, kendi kültürel değerlerimle ne ölçüde uyumlu? [1-5]
15. Sistem, farklı kültürlerden insanların görüşlerini anlamamda yardımcı oluyor. [1-5]
16. Dini/manevi değerlerimle çelişen önerilerle karşılaştığımda ne yapıyorsunuz? ☐ Sistemi eleştiriyorum ☐ Alternatif görüşleri araştırıyorum ☐ Kendi değerlerimi önceliyorum ☐ Dengeli bir yaklaşım arıyorum ☐ Diğer: ________________

STRES VE İYİLİK HALİ ETKİSİ

17. Zor etik kararlar verirken yaşadığım stres seviyesi: ETVZ öncesi: ☐Çok yüksek ☐Yüksek ☐Orta ☐Düşük ☐Çok düşük ETVZ sonrası: ☐Çok yüksek ☐Yüksek ☐Orta ☐Düşük ☐Çok düşük
18. Aldığım kararlara olan güvenim: ETVZ öncesi: [1-2-3-4-5] ETVZ sonrası: [1-2-3-4-5]

SİSTEM PERFORMANSI VE MEMNUNİYET

19. ETVZ’nin genel performansından memnuniyet dereceniz: [1-5]
20. Sistemi arkadaşlarınıza önerme olasılığınız: [1-5]
21. En çok memnun olduğunuz özellikler: (Çoklu seçim) ☐ Kültürel duyarlılık ☐ Hızlı yanıt ☐ Kapsamlı analiz ☐ Anlaşılır açıklamalar ☐ Güvenilirlik ☐ Diğer: ________________

AÇIK UÇLU GERİ BİLDİRİM

22. ETVZ’nin en çok iyileştirmesi gereken alanlar nelerdir?

23. Sistem sayesinde yaşadığınız en önemli pozitif değişim nedir?

24. Başka kullanıcılara vereceğiniz tavsiyeler:

VERİ KULLANIM ONAYLARI

25. Bu anket verilerinin anonim olarak araştırma amaçlı kullanılmasına onay veriyor musunuz? ☐Evet ☐Hayır
26. Gelecekte detaylı görüşme için iletişime geçilmesine onay veriyor musunuz? ☐Evet ☐Hayır

C.1.2 Sektörel Etki Değerlendirme Araçları

EĞİTİM SEKTÖRÜ ÖZEL ETKİ DEĞERLENDİRME

A. ÖĞRETMEN DEĞERLENDİRME FORMU

SINIF YÖNETİMİ VE ETİK KARAR VERME

1. ETVZ kullanmaya başladıktan sonra, öğrencilerle ilgili etik ikilemmlerde: ☐ Daha hızlı karar veriyorum ☐ Daha adil kararlar veriyorum ☐ Daha tutarlı davranıyorum ☐ Öğrenci çeşitliliğini daha iyi yönetiyorum ☐ Değişiklik yok
2. Aşağıdaki durumlar için ETVZ desteği ne kadar faydalı? (1-5)

• Öğrenci disiplin kararları: [1-5]
• Not verme adaleti: [1-5]
• Veli iletişimi: [1-5]
• Özel gereksinimli öğrenciler: [1-5]
• Kültürel çeşitlilik yönetimi: [1-5]

PEDAGOJİK ETİK GELİŞİM

3. Etik konularda öğrenci duyarlılığı geliştirmede ETVZ’nin katkısı: ☐ Çok yüksek ☐ Yüksek ☐ Orta ☐Düşük ☐ Yok
4. Öğrencilerde gözlemlediğiniz olumlu değişiklikler: (Çoklu seçim) ☐ Empati artışı ☐ Adalet duygusu gelişimi ☐ Kültürel tolerans ☐ Eleştirel düşünme ☐ Çatışma çözme becerileri ☐ Diğer: ________________

B. OKUL YÖNETİCİSİ DEĞERLENDİRME FORMU

KURUMSAL ETİK KÜLTÜR

1. ETVZ uygulaması sonrası okulunuzda:

• Öğretmen-öğrenci ilişkilerinde iyileşme: ☐E ☐H
• Veli memnuniyet artışı: ☐E ☐H
• Disiplin vakalarında azalma: ☐E ☐H
• Etik şikayetlerde azalma: ☐E ☐H

2. En çok iyileşme gözlenen alanlar: ☐ Öğrenci değerlendirme adaleti ☐ Çok kültürlü öğrenci entegrasyonu ☐ Öğretmen mesleki gelişimi ☐ Veli-okul iletişimi ☐ Kriz yönetimi

C. ÖĞRENCİ GERİ BİLDİRİM FORMU (14+ Yaş)

ETİK ÖĞRENME DENEYİMİ

1. Öğretmenlerimin etik konulardaki yaklaşımı: ETVZ öncesi: ☐Çok iyi ☐İyi ☐Orta ☐Kötü ☐Çok kötü ETVZ sonrası: ☐Çok iyi ☐İyi ☐Orta ☐Kötü ☐Çok kötü
2. Okulda adil muamele görme hissim: ETVZ öncesi: [1-5] ETVZ sonrası: [1-5]
3. Farklı kültürlerden arkadaşlarımla ilişkilerim: ☐ Çok gelişti ☐ Gelişti ☐ Değişmedi ☐ Kötüleşti

VELİ DEĞERLENDİRME FORMU

OKUL-AİLE İŞBİRLİĞİ

1. Çocuğumun öğretmeniyle etik konularda iletişim: ☐ Çok iyileşti ☐ İyileşti ☐ Değişmedi ☐ Kötüleşti
2. Okulun etik değer aktarımı: ☐ Çok memnunum ☐ Memnunum ☐ Kararsızım ☐ Memnun değilim
3. ETVZ kullanımı hakkında endişeleriniz var mı? ☐ Evet ☐ Hayır ☐ Kararsızım Varsa belirtiniz: ________________

C.1.3 Toplumsal Uyum Ölçüm Araçları

TOPLUMSAL UYUM VE ÇEŞİTLİLİK ETKİ ÖLÇÜMÜ

A. TOPLUM ANKETI (N=2000, Demografik temsiliyet)

SOSYAL UYUM GÖSTERGELERİ

1. Farklı demografik gruplarla ne sıklıkta pozitif etkileşim yaşıyorsunuz? ☐ Günlük ☐ Haftalık ☐ Aylık ☐ Nadiren ☐ Hiç
2. Aşağıdaki gruplarla ilişkilerinizde son 6 ayda değişim: (+2 çok iyileşti, -2 çok kötüleşti)

• Farklı etnik kökenli kişiler: [-2, -1, 0, +1, +2]
• Farklı dini inançtaki kişiler: [-2, -1, 0, +1, +2]
• Farklı sosyoekonomik seviyedeki kişiler: [-2, -1, 0, +1, +2]
• Farklı siyasi görüşteki kişiler: [-2, -1, 0, +1, +2]
• Farklı yaş grubundaki kişiler: [-2, -1, 0, +1, +2]

ETİK FARKINDALIK VE DUYARLILIK

3. Aşağıdaki konularda duyarlılığınızın son 6 ayda değişimi:

• İnsan hakları: ☐Arttı ☐Değişmedi ☐Azaldı
• Cinsiyet eşitliği: ☐Arttı ☐Değişmedi ☐Azaldı
• Çevre sorumluluğu: ☐Arttı ☐Değişmedi ☐Azaldı
• Sosyal adalet: ☐Arttı ☐Değişmedi ☐Azaldı
• Kültürel çeşitlilik: ☐Arttı ☐Değişmedi ☐Azaldı

4. Etik konularda bilgi edinme kaynaklarınız: (Çoklu seçim) ☐ Geleneksel medya ☐ Sosyal medya ☐ ETVZ benzeri AI sistemler ☐ Eğitim kurumları ☐ Sivil toplum örgütleri ☐ Dini kurumlar ☐ Aile ve arkadaş çevresi

ÇATIŞMA ÇÖZME VE DİYALOG

5. Görüş ayrılığı yaşadığınızda tercih ettiğiniz yaklaşım: ☐ Açık diyalog ve uzlaşma arama ☐ Kendi görüşümü savunma ☐ Çatışmadan kaçınma ☐ Otorite/uzman görüşüne başvurma ☐ Diğer: ________________
6. Son 6 ayda çatışma çözme becerinizde değişim: ☐ Önemli ölçüde gelişti ☐ Biraz gelişti ☐ Değişmedi ☐ Biraz azaldı ☐ Önemli ölçüde azaldı

B. ODAK GRUP VE DERİNLEMESİNE GÖRÜŞME PROTOKOLÜ

NİTEL ARAŞTIRMA KILAVUZU

KATILIMCI PROFİLİ VE BAĞLAM

• Demografik bilgiler ve sosyal konum
• ETVZ ile doğrudan/dolaylı temas durumu
• Etik konulardaki ilgi ve deneyim seviyesi

TEMEL SORULAR

1. “Etik karar verme” dendiğinde aklınıza neler geliyor? Bu konudaki düşünceleriniz son zamanlarda değişti mi?
2. Toplumda farklı görüşlerin bir arada yaşaması konusunda ne düşünüyorsunuz? Bu durumda yapay zeka sistemlerinin rolü nasıl olmalı?
3. Kendi kültürel değerlerinizle çelişen durumlarla karşılaştığınızda nasıl yaklaşıyorsunuz? Bu yaklaşımınız değişti mi?
4. ETVZ gibi etik karar destek sistemleri hakkında ne biliyorsunuz? Bu tür sistemlere güvenir misiniz?
5. Gelecekte etik kararlar verirken teknolojiden yardım almayı düşünür müsünüz? Hangi konularda yararlı olabilir?

SONDA SORULAR

• “Bunun nedenleri neler olabilir?”
• “Başka kimler bu durumdan etkilenebilir?”
• “İdeal durum nasıl olurdu?”
• “Bu konudaki endişeleriniz neler?”

GÖZLEMCİ DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ

• Etik akıl yürütme gelişmişliği
• Kültürel duyarlılık seviyesi
• Farklı perspektiflere açıklık
• Teknoloji kabul/direnci
• Sosyal uyum göstergeleri

C.2 Büyük Veri ve Sosyal Medya Analizi

C.2.1 Sosyal Medya Duygu ve Eğilim Analizi

SOSYAL MEDYA ETKİ ANALİZİ PROTOKOLü

1. VERİ TOPLAMA STRATEJİSİ

1.1 Platform Kapsamı

• Twitter: Gerçek zamanlı görüş takibi
• Instagram: Görsel içerik etiği duygusu
• LinkedIn: Mesleki etik tartışmaları
• YouTube: Uzun form etik içerik analizi
• Facebook: Topluluk düzeyinde tartışmalar

1.2 Anahtar Kelime ve Etiketler

Birincil Kelimeler:

• etikkarar, yapayzekaetik, ETVZ
• “etik yapay zeka”, “vicdani karar”
• “yapay zeka etiği Türkiye”

İkincil Kelimeler:

• adalet, dürüstlük, sorumluluk
• kültürelduyarlılık, çeşitlilik
• ayrımcılık, önyargı, adaletsizlik

Sektörel Kelimeler:

• eğitimetik, hukuk yapay zeka
• kamu yönetişim etik

1.3 Duygu Analizi Çerçevesi

class SosyalMedyaEtikAnalizci {

    constructor() {

        this.duyguKategorileri = {

            ‘olumlu’: [‘güveniyorum’, ‘faydalı’, ‘adil’, ‘başarılı’],

            ‘olumsuz’: [‘endişeliyim’, ‘tehlikeli’, ‘önyargılı’, ‘güvenmiyorum’],

            ‘nötr’: [‘test ediliyor’, ‘değerlendiriliyor’, ‘merak ediyorum’]

        };

        this.etikAlanları = {

            ‘adalet’: [‘adalet’, ‘eşitlik’, ‘adaletsizlik’],

            ‘şeffaflık’: [‘şeffaflık’, ‘açıklık’, ‘gizlilik’],

            ‘kültürel_duyarlılık’: [‘kültür’, ‘değer’, ‘hassasiyet’],

            ‘özerklik’: [‘özgürlük’, ‘seçim’, ‘bağımsızlık’]

        };

    }

    gönderiyiAnalazEt(gönderİçeriği, metaveri) {

        let duyguPuanı = this.duyguHesapla(gönderİçeriği);

        let etikKonular = this.etikKonularıÇıkar(gönderİçeriği);

        let etkiPuanı = this.etkiHesapla(metaveri);

        let demografikEtiketler = this.demografiÇıkar(metaveri);

        return {

            ‘duygu’: duyguPuanı,

            ‘etik_konular’: etikKonular,

            ‘etki’: etkiPuanı,

            ‘demografi’: demografikEtiketler,

            ‘zaman_damgası’: metaveri[‘oluşturulma_tarihi’],

            ‘etkileşim’: metaveri[‘etkileşim_metrikleri’]

        };

    }

}

2. EĞİLİM TESPİTİ VE ERKEN UYARI

2.1 Anormallik Tespiti

• Olumsuz duygu ani artışı (günlük %30’dan fazla artış)
• ETVZ hakkında viral yanlış bilgi tespiti
• Kültürel tepki erken uyarı sinyalleri
• Koordineli sahte davranış

2.2 Eğilim Sınıflandırması

Olumlu Eğilimler:

• Başarı hikayesi viral paylaşımı
• Kullanıcı deneyimi güçlendirmesi
• Akademik onay yayılması
• Medya olumlu kapsamı

Olumsuz Eğilimler:

• Gizlilik endişesi tırmanması
• Kültürel duyarsızlık şikayetleri
• Teknoloji şüpheciliği büyümesi
• Rekabetçi yanlış bilgilendirme

Nötr Eğilimler:

• Genel farkındalık artışı
• Eğitimsel içerik paylaşımı
• Nötr haber kapsamı
• Akademik tartışma

3. HAFTALIK EĞİLİM RAPORU ŞABLONU

ETVZ SOSYAL MEDYA ETKİ RAPORU Hafta: [Tarih aralığı]

GENEL METRİKLER

• Toplam bahsetme: [Sayı] (Önceki hafta değişim: +/-%X)
• Ortalama duygu: [Olumlu %X, Nötr %Y, Olumsuz %Z]
• Erişim: [Kişi sayısı] (Potansiyel izleyici)
• Etkileşim oranı: [%X] (Beğeni, yorum, paylaşım oranı)

ÖNE ÇIKAN KONULAR

1. [Ana eğilim 1]: [Açıklama ve duygu]
2. [Ana eğilim 2]: [Açıklama ve duygu]
3. [Ana eğilim 3]: [Açıklama ve duygu]

DEMOGRAFİK ANALİZ

• Yaş dağılımı: [18-25: %X, 26-35: %Y, 36-45: %Z, 45+: %W]
• Cinsiyet dağılımı: [Kadın: %X, Erkek: %Y, Belirtilmemiş: %Z]
• Coğrafi dağılım: [İstanbul: %X, Ankara: %Y, İzmir: %Z, Diğer: %W]
• Eğitim seviyesi (tahmin): [Üniversite+: %X, Lise: %Y, Diğer: %Z]

RİSK DEĞERLENDİRMESİ ☐ Düşük Risk: Normal duygu kalıpları ☐ Orta Risk: Küçük olumsuz eğilim tespit edildi ☐ Yüksek Risk: Önemli olumsuz duygu artışı ☐ Kritik Risk: Viral olumsuz kampanya tespit edildi

TAVSİYE EDİLEN EYLEMLER

• [Eylem maddesi 1]
• [Eylem maddesi 2]
• [Eylem maddesi 3]

C.2.2 Medya İçerik Analizi ve Söylem Takibi

MEDYA İÇERİK VE SÖYLEM ANALİZİ PROTOKOLü

1. MEDYA KAYNAKLARI VE KATEGORİZASYON

1.1 Ana Akım Medya (Günlük takip)

• Ulusal Gazeteler: Hürriyet, Cumhuriyet, Sabah, Sözcü, Milliyet
• TV Kanalları: TRT, NTV, CNN Türk, Habertürk
• Çevrimiçi Platformlar: T24, Bianet, Medyascope

1.2 Uzman ve Akademik Medya (Haftalık takip)

• Bilim dergilerinin popüler yayınları
• Üniversite haber siteleri
• Düşünce kuruluşları raporları ve yayınları
• Meslek odaları yayınları

1.3 Uluslararası Medya (Aylık takip)

• AI/Teknoloji odaklı: Wired, MIT Technology Review
• Akademik: Nature, Science
• Politika: Foreign Affairs, Brookings
• Türkiye kapsamı: Uluslararası medyada Türkiye AI kapsamı

2. SÖYLEM ANALİZİ ÇERÇEVESİ

2.1 Çerçeve Analizi Kategorileri

Teknolojik Çerçeve:

• İnovasyon ve ilerleme anlatısı
• Teknik yetenek odağı
• Bilimsel başarı vurgusu

Risk Çerçevesi:

• Gizlilik ve güvenlik endişeleri
• İş kaybı korkuları
• Özerklik azalması endişeleri

Kültürel Çerçeve:

• Geleneksel değer uyumluluğu
• Kültürel koruma anlatısı
• Modernleşme vs gelenek gerilimi

Yönetişim Çerçevesi:

• Demokratik katılım vurgusu
• Düzenleyici uyumluluk odağı
• Kurumsal güven inşası

2.2 Aktör Analizi

Destekleyici Sesler:

• Devlet yetkilileri
• Teknoloji endüstrisi liderleri
• Akademik araştırmacılar
• Sivil toplum savunucuları

Şüpheci Sesler:

• Gizlilik savunucuları
• Geleneksel değer koruyucuları
• İşçi sendikası temsilcileri
• Teknoloji eleştirmenleri

Nötr Sesler:

• Akademik gözlemciler
• Uluslararası uzmanlar
• Gazeteci analistler
• Politika araştırmacıları

3. SÖYLEM DEĞİŞİMİ TAKİBİ

3.1 Periyodik Söylem Haritalama

• Başlangıç (ETVZ Öncesi): Genel AI etik söylemi
• Başlatma Aşaması: ETVZ özel anlatı geliştirme
• Erken Benimseme: Kullanıcı deneyimi entegrasyonu
• Olgunlaşma: Uzun vadeli etki değerlendirmesi

3.2 Anlatı Evrim Göstergeleri

Olumlu Değişim Sinyalleri:

• Başarı hikayesi güçlendirmesi
• Kullanıcı deneyimi entegrasyonu
• Akademik doğrulama alıntısı
• Uluslararası tanınma bahsi

Olumsuz Değişim Sinyalleri:

• Olay aşırı kapsamı
• Şüpheci uzman alıntı önceliği
• Gizlilik ihlali vurgusu
• Kültürel çatışma öne çıkarma

4. HAFTALIK MEDYA ANALİZ RAPORU

ETVZ MEDYA SÖYLEM ANALİZİ Hafta: [Tarih]

KAPSAM VE METRİKLER

• Analiz edilen makale sayısı: [N]
• Toplam kelime sayısı: [N]
• Olumlu kapsam: [%X]
• Nötr kapsam: [%Y]
• Olumsuz kapsam: [%Z]

BASKIN ÇERÇEVELER

1. [Çerçeve 1]: [%X kapsam] – [Açıklama]
2. [Çerçeve 2]: [%Y kapsam] – [Açıklama]
3. [Çerçeve 3]: [%Z kapsam] – [Açıklama]

ANA ANLATI DEĞİŞİMLERİ

• [Değişim 1]: [Açıklama ve kanıt]
• [Değişim 2]: [Açıklama ve kanıt]

ETKİLİ SESLER

En Çok Alıntılanan Uzmanlar:

1. [İsim]: [Kurum] – [Tutum]
2. [İsim]: [Kurum] – [Tutum]

En Eleştirel Sesler:

1. [İsim]: [Kurum] – [Ana endişe]
2. [İsim]: [Kurum] – [Ana endişe]

RİSK DEĞERLENDİRMESİ Medya Risk Seviyesi: ☐ Düşük ☐ Orta ☐ Yüksek

Ana Risk Faktörleri:

• [Risk faktörü 1]
• [Risk faktörü 2]

ÖNERİLER İletişim Stratejisi:

• [Öneri 1]
• [Öneri 2]
• [Öneri 3]

EK D: KRİZ YÖNETİMİ EL KİTAPLARI

D.1 Etik Kriz Senaryoları ve Müdahale Protokolleri

D.1.1 Senaryo 1: Büyük Önyargı Tespiti Krizi

KRİZ SENARYOSU: SİSTEMİK ÖNYARGI TESPİTİ Kriz Seviyesi: Seviye 2 (Büyük)

DURUM TANIMI

• ETVZ sistemi, belirli etnik/dini gruplara karşı sistematik önyargılı öneriler üretiyor
• 1000+ kullanıcı etkilendi, sosyal medyada viral oldu
• İnsan hakları örgütleri tepki gösteriyor
• Medya geniş kapsamlı habercilik yapıyor

ACİL MÜDAHALE EKİBİ AKTİVASYONU (T+0)

Kriz Komitesi Üyeleri:

• Etik Kurul Başkanı (Karar verme otoritesi)
• Teknik Direktör (Teknik müdahale)
• Hukuk Müşaviri (Yasal risk yönetimi)
• İletişim Direktörü (Medya yönetimi)
• Toplum İlişkileri Müdürü (Paydaş iletişimi)

İLK 2 SAAT EYLEMLERİ (T+0 ila T+2)

1. DURUM DEĞERLENDİRMESİ (30 dakika)

• Etkilenen kullanıcı sayısının kesin tespiti
• Önyargı türü ve şiddetinin teknik analizi
• Yasal sorumluluk ön değerlendirmesi
• Medya/sosyal medya etki takibi

2. HEMEN SINIRLANDIRMA (60 dakika)

• Problemli modülün geçici olarak devre dışı bırakılması
• Etkilenen kullanıcılara otomatik bildirim gönderimi
• Teknik ekibin temel neden analizini başlatması
• Paydaş bildirim hazırlığı

3. KRİZ İLETİŞİMİ HAZIRLIĞI (30 dakika)

• Geçici açıklama hazırlığı
• Ana mesaj geliştirme
• Sözcü ataması
• Medya çağrısı planlaması

İLK 6 SAAT EYLEMLERİ (T+2 ila T+6)

4. KAMU İLETİŞİMİ (T+2) İlk Kamu Açıklaması: “ETVZ sistemimizde [tarih] itibarıyla tespit edilen önyargı sorununu derhal ele aldık. Etkilenen kullanıcılarımızdan özür diliyor, sorunu gidermek için acil teknik önlemler aldığımızı bildiririz. Detaylı araştırma 48 saat içinde tamamlanacak.”

5. TEKNİK İYİLEŞTİRME (T+2 ila T+6)

• Önyargı tespit algoritması geliştirme
• Eğitim verisi denetimi ve temizleme
• Model yeniden eğitimi başlatma
• Kalite güvence testleri

6. PAYDAŞ KATILIMI (T+4 ila T+6)

• Etkilenen toplum liderleri ile doğrudan iletişim
• İnsan hakları örgütleri ile toplantı düzenlemesi
• Devlet irtibat bilgilendirme
• Ortak örgüt kriz iletişimi

İLK 24 SAAT EYLEMLERİ (T+6 ila T+24)

7. KAPSAMLI ARAŞTIRMA (T+6 ila T+18)

• Bağımsız dış denetim başlatması
• Tarihsel veri kalıp analizi
• Diğer modüllerde benzer önyargı risk değerlendirmesi
• Tazminat çerçevesi geliştirme

8. GELİŞTİRİLMİŞ İLETİŞİM (T+12) Detaylı Kamu Güncellemesi:

• Temel neden açıklaması
• Teknik iyileştirme adımları
• Önleme önlemleri açıklaması
• Hesap verebilirlik önlemleri duyurusu

9. SİSTEM GELİŞTİRME (T+18 ila T+24)

• Geliştirilmiş önyargı tespiti dağıtımı
• Ek kültürel duyarlılık eğitimi
• Çeşitli inceleyici panel genişletmesi
• İzleme sistemi güçlendirme

48-72 SAAT İYİLEŞME EYLEMLERİ

10. TAM ŞEFFAFLIK RAPORU (T+48)

• Tam olay analizi yayını
• Teknik detayları paylaşımı (uygun seviyede)
• Öğrenilen dersler dokümantasyonu
• Gelecek önleme taahhüdü

11. TOPLUM UZLAŞMASI (T+48 ila T+72)

• Etkilenen toplum belediye salonları
• Tazminat programı uygulaması
• Güven yeniden inşa girişimleri
• Uzun vadeli ortaklık önerileri

12. SİSTEM YENİDEN BAŞLATMA (T+72)

• Geliştirilmiş sistem yeniden dağıtımı
• Ek koruma doğrulaması
• Sürekli izleme aktivasyonu
• Başarı ölçütleri takibi

KRİZ SONRASI İNCELEME (T+1 Hafta)

• Tam kriz yanıt değerlendirmesi
• Süreç iyileştirme belirleme
• Ekip performans değerlendirmesi
• Önleme stratejisi geliştirme

D.1.2 Senaryo 2: Gizlilik İhlali ve Veri Güvenliği Krizi

KRİZ SENARYOSU: VERİ GÜVENLİĞİ İHLALİ Kriz Seviyesi: Seviye 3 (Kritik)

DURUM TANIMI

• ETVZ sistemine yetkisiz erişim sağlandı
• 50,000+ kullanıcının kişisel/etik konuşma verisi tehlikeye girdi
• Potansiyel şantaj ve gizlilik ihlali riski
• KVKK ve GDPR uyumluluk ihlali

HEMEN YANIT (T+0 ila T+1 Saat)

1. GÜVENLİK SINIRLANDIRMA (İlk 15 dakika)

• Sistem derhal çevrimdışına alınması
• Tüm veri erişim günlükleme aktivasyonu
• Adli tıp araştırması başlatma
• Kolluk kuvveti bildirim hazırlığı

2. YASAL BİLDİRİM (15-30 dakika)

• KVKK’ya 72 saat içinde bildirim hazırlığı
• Yasal sorumluluk değerlendirme başlatma
• Sigorta şirketi acil bildirimi
• Kolluk kuvveti resmi bildirimi

3. KRİZ EKİBİ AKTİVASYONU (30-45 dakika) Kriz Ekibi:

• CEO (Genel yanıt otoritesi)
• CISO (Güvenlik yanıt lideri)
• DPO (Veri Koruma Sorumlusu)
• Hukuk Müşaviri (Düzenleyici uyumluluk)
• Kriz İletişimi (Halkla ilişkiler)

4. PAYDAŞ BİLDİRİMİ (45-60 dakika)

• Yönetim kurulu acil brifingi
• Anahtar ortaklar gizli bildirimi
• Etik komite acil toplanması
• Devlet irtibat ön teması

İLK 6 SAAT (T+1 ila T+6)

5. KULLANICI BİLDİRİMİ (T+1) Doğrudan kullanıcı iletişimi: “ETVZ sistemimize yetkisiz erişim tespit edildi. Kişisel verilerinizin güvenliği için acil eylem aldık. Detaylı bilgi 6 saat içinde sağlanacak. Hesabınızı güvence altına almak için [özel talimatlar].”

6. ADLİ TIP ARAŞTIRMASI (T+1 ila T+6)

• Dış siber güvenlik firması katılımı
• İhlal kapsamı ve vektör analizi
• Tehlikeye giren veri sınıflandırması
• Saldırı atıf araştırması
• Sistem güvenlik açığı değerlendirmesi

7. DÜZENLEYİCİ UYUMLULUK (T+2 ila T+6)

• KVKK resmi ihlal bildirim dosyalama
• GDPR Madde 33 bildirimi (AB kullanıcıları etkilendiyse)
• Siber güvenlik olay raporu (gerekirse)
• Sigorta talebi başlatma

8. GELİŞTİRİLMİŞ GÜVENLİK ÖNLEMLERİ (T+3 ila T+6)

• Acil güvenlik yamaları dağıtımı
• Çok faktörlü kimlik doğrulama zorunluluğu
• Erişim kontrolü sertleştirme
• İzleme sistemi geliştirme

İLK 24 SAAT (T+6 ila T+24)

9. KAPSAMLI KULLANICI İLETİŞİMİ (T+6) Detaylı ihlal bildirimi: “ETVZ kullanıcıları olarak sizleri [tarih] tarihinde tespit edilen güvenlik ihlali konusunda bilgilendirmek istiyoruz. Etkilenen veri türleri: [özel veri türleri]. Derhal aldığımız önlemler: [güvenlik önlemleri]. Tavsiye edilen kullanıcı eylemleri: [özel eylemler]. Destek için: [iletişim bilgileri]. Güvenliğiniz önceliğimizdir.”

10. MEDYA VE KAMU İLETİŞİMİ (T+8) Basın açıklaması: “ETVZ’de tespit edilen güvenlik ihlali konusunda tam şeffaflıkla hareket ediyoruz. Kullanıcı güvenliği önceliğimizdir. Detaylı araştırma sonuçları 48 saat içinde paylaşılacak. Tüm yasal yükümlülüklerimizi yerine getiriyoruz.”

11. OPERASYONEL SÜREKLİLİK (T+12 ila T+24)

• Kritik kullanıcılar için alternatif hizmet sağlama
• Veri kurtarma ve yedek doğrulama
• Sistem mimarisi güvenlik incelemesi
• Hizmet restorasyon zaman çizelgesi planlama

İYİLEŞME AŞAMASI (T+24 ila T+1 Hafta)

12. TAM ŞEFFAFLIK RAPORU (T+48) Kapsamlı olay raporu:

• Tam olay zaman çizelgesi
• Teknik ihlal detayları
• Etkilenen kullanıcı veri envanteri
• Alınan iyileştirme önlemleri
• Gelecek önleme taahhütleri
• Bağımsız güvenlik denetim sonuçları

13. TAZMİNAT PROGRAMI (T+72) Kullanıcı destek girişimleri:

• Etkilenen kullanıcılar için kimlik izleme hizmetleri
• Kredi izleme (finansal veri dahilse)
• Yasal destek fonu kurulumu
• Hizmet kredisi veya iade programı
• Öncelikli müşteri destek erişimi

14. SİSTEM YENİDEN İNŞASI (T+4 ila T+7 Gün) Geliştirilmiş güvenlik uygulaması:

• Güvenlik sertleştirilmiş sistem yeniden inşası
• Geliştirilmiş şifreleme uygulaması
• Sıfır güven mimarisi dağıtımı
• Kapsamlı güvenlik testleri
• Üçüncü taraf güvenlik sertifikasyonu

UZUN VADELİ İYİLEŞME (T+1 Hafta+)

15. GÜVEN YENİDEN İNŞA GİRİŞİMİ

• Düzenli güvenlik denetim yayınları
• Kullanıcı danışma paneli kurulumu
• Şeffaflık panosu uygulaması
• Bağımsız güvenlik sertifikaları
• Toplum katılım programları

16. DÜZENLEYİCİ İŞBİRLİĞİ

• KVKK araştırması ile tam işbirliği
• Gönüllü geliştirilmiş uyumluluk önlemleri
• Endüstri güvenlik standardı benimseme
• Düzenli uyumluluk raporlama
• Düzenleyici ilişki güçlendirme

OLAY SONRASI ÖĞRENME VE İYİLEŞTİRME

• Tam güvenlik mimarisi incelemesi
• Olay yanıt süreci iyileştirmesi
• Personel güvenlik eğitimi geliştirme
• Tedarikçi güvenlik gereksinimlerini güçlendirme
• Endüstri en iyi uygulaması benimseme

D.1.3 Senaryo 3: Kültürel Duyarsızlık ve Kamu Tepkisi

KRİZ SENARYOSU: KÜLTÜREL HASSASİYET İHLALİ Kriz Seviyesi: Seviye 2 (Büyük)

DURUM TANIMI

• ETVZ, dini/kültürel bir konuda hassas olmayan öneride bulundu
• Viral sosyal medya tepkisi (ETVZKültüreDüşmanı trend oluyor)
• Dini liderlerden eleştiri açıklamaları
• Siyasi tartışma başladı, muhalefet eleştirisi
• Medya geniş kapsam yapıyor

KÜLTÜREL KRİZ YANIT EKİBİ AKTİVASYONU

Kriz Ekibi Yapısı:

• Kültürel Duyarlılık Danışmanı (Lider)
• Dinsel İşler İrtibatı
• Toplum İlişkileri Direktörü
• Etik Kurul Temsilcisi
• İletişim Direktörü
• Hukuk Müşaviri (Kültürel haklar perspektifi)

İLK 4 SAAT YANIT (T+0 ila T+4)

1. HEMEN KABUL (T+1) Kamu açıklaması: “ETVZ tarafından yapılan öneri konusundaki endişeleri ciddiyetle değerlendiriyoruz. Kültürel duyarlılık temel değerlerimizdendir. Detaylı inceleme başlatılmıştır. Etkilenen toplumla acil diyalog başlatıyoruz.”

2. KÜLTÜREL UZMAN DANIŞMANLIĞI (T+1 ila T+3) Uzman katılımı:

• İlgili dini bilginler danışmanlığı
• Kültürel antropolog uzmanlığı
• Toplum yaşlıları erişimi
• Akademik uzman görüş toplama
• Sivil toplum örgütü teması

3. ETKİ DEĞERLENDİRMESİ (T+2 ila T+4) Kapsamlı analiz:

• Etkilenen toplum büyüklük tahmini
• Duygu analizi ve sosyal medya izleme
• Siyasi yansıma değerlendirmesi
• Medya kapsam takibi
• Uluslararası algı izleme

4. İÇ ARAŞTIRMA (T+0 ila T+4) Teknik analiz:

• Algoritma karar yolu analizi
• Eğitim verisi kültürel önyargı incelemesi
• Kültürel danışma girdi doğrulaması
• Benzer risk senaryosu belirleme
• Sistem kültürel duyarlılık denetimi

İLK 12 SAAT EYLEMLERİ (T+4 ila T+12)

5. TOPLUM ERİŞİMİ (T+4 ila T+8) Doğrudan katılım:

• Etkilenen toplum liderleri ile kişisel toplantılar
• Dini kurum irtibat toplantıları
• Sivil toplum örgütü katılımı
• Akademik toplum danışmanlığı
• Gençlik grubu özel erişimi

6. GELİŞTİRİLMİŞ KAMU AÇIKLAMASI (T+6) Kapsamlı yanıt: “Kültürel değerlerimize saygı göstermeyen bu öneri için samimi özrümüzü sunarız. Bu durumun tekrarlanmaması için acil eylem planı devreye alınmıştır:

1. Sistemimizin kültürel duyarlılık modüllerini güçlendiriyoruz
2. Toplum danışma kurulunu genişletiyoruz
3. Kültürel etki değerlendirmesini zorunlu yapıyoruz
4. Etkilenen toplumla sürekli diyalog kuruyoruz”

7. TEKNİK İYİLEŞTİRME (T+6 ila T+12) Sistem geliştirmeleri:

• Kültürel duyarlılık filtrelerini güçlendirme
• Dini içerik danışma geliştirme
• Toplum girdi entegrasyon mekanizmaları
• Kültürel önyargı test genişletmesi
• Çok kültürlü inceleme süreci uygulaması

İLK 48 SAAT İYİLEŞME (T+12 ila T+48)

8. TOPLUM DİYALOG OTURUMLARI (T+12 ila T+36) Yapılandırılmış katılım:

• Etkilenen toplumlarla belediye salonu toplantıları
• Dini lider danışma panelleri
• Gençlik toplumu katılım oturumları
• Kadın grup özel tartışmaları
• Dinler arası diyalog kolaylaştırma

9. KÜLTÜREL DANIŞMA GENİŞLETME (T+24) Yönetişim geliştirme:

• Ek kültürel danışman işe alımı
• Toplum temsilcisi entegrasyonu
• Düzenli kültürel duyarlılık denetimleri
• Kültürel eğitim programı geliştirme
• Çeşitli perspektif entegrasyon protokolleri

10. ŞEFFAFLIK GİRİŞİMİ (T+36) Süreç dokümantasyonu:

• Kültürel karar verme süreci yayını
• Toplum girdi mekanizma dokümantasyonu
• Kültürel önyargı önleme önlemleri paylaşımı
• Düzenli kültürel duyarlılık raporlama
• Açık diyalog platformu kurulumu

ORTA VADELİ UZLAŞMA (T+48 ila T+2 Hafta)

11. KÜLTÜREL ORTAKLIK PROGRAMI Uzun vadeli katılım:

• Kalıcı toplum danışma ilişkileri
• Kültürel eğitim girişimi fonlama
• Toplum yarar programı kurulumu
• Kültürel etkinlik sponsorluğu ve desteği
• Yetersiz temsil edilen gruplar için burs programı

12. SİSTEM KÜLTÜREL GELİŞTİRME Teknik geliştirmeler:

• İleri kültürel bağlam modellemesi
• Toplum doğrulanmış etik çerçeveler
• Kültürel duyarlılık puanlama uygulaması
• Düzenli toplum geri bildirim entegrasyonu
• Kültürler arası test protokolleri

13. POLİTİKA REVİZYONU Yönetişim güncellemeleri:

• Kültürel duyarlılık politikası güçlendirme
• Toplum danışma gereksinimi resmileştirme
• Kültürel etki değerlendirmesi zorunlu kılma
• Çeşitli kültürel temsil güvence altına alma
• Düzenli kültürel yeterlilik eğitimi

UZUN VADELİ GÜVEN İNŞASI (T+2 Hafta+)

• Tüm personel için devam eden kültürel duyarlılık eğitimi
• Düzenli toplum danışma toplantıları
• Kültürel çeşitlilik kutlama girişimleri
• Nesiller arası diyalog kolaylaştırma
• Yıllık kültürel duyarlılık denetim raporları

D.2 İletişim Kriz Yönetimi

D.2.1 Paydaş İletişim Matrisi

PAYDAŞ İLETİŞİM ACİL DURUM MATRİSİ

1. ÖNCELİKLİ PAYDAŞ GRUPLARI VE YANIT SÜRELERİ

2. PAYDAŞA GÖRE MESAJ ÖZELLEŞTİRME

ETKİLENEN KULLANICILAR Şablon Mesaj: “ETVZ kullanıcısı olarak [özel durum] konusunda sizi bilgilendirmek istiyoruz. [Alınan acil eylem]. Güvenliğiniz için lütfen şu adımları atın: [özel kullanıcı eylemleri]. Sorularınız için 7/24 destek hattımız: [iletişim bilgisi]. Size verdiğimiz söz: [taahhüt].”

Anahtar Öğeler:

• Kişisel güvenlik öncelik vurgusu
• Net, uygulanabilir talimatlar
• Doğrudan destek erişim bilgisi
• Etki kapsamı hakkında şeffaflık
• Çözüm taahhüdü

DEVLET/DÜZENLEYİCİ OTORİTELER Şablon Mesaj: “Sayın [Unvan], ETVZ sisteminde [tarih] tarihinde tespit edilen [konu türü] konusunda acil uyumluluk önlemleri aldığımızı bildiririz. [Düzenleyici gereksinimler karşılandı]. Tam işbirliği sağlanacak, düzenli raporlama yapılacaktır. [Yasal yükümlülükler].”

Anahtar Öğeler:

• Düzenleyici uyumluluk vurgusu
• Mesleki, saygılı ton
• İşbirliği istekliliği gösterimi
• Yasal çerçeve saygısı
• Proaktif iletişim taahhüdü

MEDYA TEMSİLCİLERİ Şablon Mesaj: “ETVZ’de tespit edilen [konu] konusunda maksimum şeffaflıkla hareket ediyoruz. [Alınan acil eylemler]. [Tam çözüm için zaman çizelgesi]. [Sözcü adı] röportaj için müsaittir. [Arka plan materyalleri] sağlanabilir.”

Anahtar Öğeler:

• Şeffaflık vurgusu
• Olgusal, doğru bilgi
• Net zaman çizelgesi sağlama
• Medya erişimi kolaylaştırma
• Mesleki güvenilirlik

SİVİL TOPLUM/STK’LAR Şablon Mesaj: “Değerli [Örgüt], ETVZ’de yaşanan [konu] konusunda toplum endişelerini ciddiyetle ele alıyoruz. [Toplum etki değerlendirmesi]. [Diyalog daveti]. Önerilerinizi ve eleştirilerinizi bekliyoruz: [katılım mekanizması].”

Anahtar Öğeler:

• Toplum etki tanıma
• Diyalog daveti ve kolaylaştırma
• İşbirlikçi problem çözme yaklaşımı
• Değer uyum vurgusu
• Uzun vadeli ilişki odağı

AKADEMİK TOPLUM Şablon Mesaj: “Sayın akademisyen meslektaşlar, ETVZ araştırma projesinde yaşanan [konu] konusunda bilimsel topluluğun girdisini değerliyoruz. [Araştırma bütünlük önlemleri]. [Hakemli inceleme daveti]. Akademik standartların korunması önceliğimizdir.”

Anahtar Öğeler:

• Akademik bütünlük vurgusu
• Hakemli inceleme süreci saygısı
• Bilimsel yöntem bağlılığı
• Araştırma topluluğu katılımı
• Bilgi paylaşım taahhüdü

3. KRİZ İLETİŞİM KANALLARI

HEMEN KANALLAR (T+0 ila T+4 Saat)

• Acil SMS/E-posta uyarı sistemi
• Web sitesi banner bildirimleri
• Sosyal medya acil duyuruları
• Doğrudan paydaş telefon aramaları
• Mobil uygulama push bildirimleri

KISA VADELİ KANALLAR (T+4 ila T+24 Saat)

• Resmi basın bültenleri
• Video açıklama kayıtları
• Paydaş brifing toplantıları
• Canlı soru-cevap oturumları
• Podcast röportajları

ORTA VADELİ KANALLAR (T+24 Saat ila T+1 Hafta)

• Detaylı yazılı raporlar
• Toplum forumu tartışmaları
• Medya röportaj turları
• Akademik sunum oturumları
• Webinar serileri

UZUN VADELİ KANALLAR (T+1 Hafta+)

• Kapsamlı şeffaflık raporları
• Düzenli ilerleme güncellemeleri
• Yıllık inceleme sunumları
• Paydaş memnuniyet anketleri
• Sürekli katılım platformları

4. İLETİŞİM KALİTE KONTROLÜ

Mesaj Onay Süreci:

• Uyumluluk için yasal inceleme
• Kültürel duyarlılık kontrolü
• Olgusal doğruluk doğrulaması
• Paydaş etki değerlendirmesi
• Marka tutarlılık incelemesi

Yanıt Süresi Standartları:

• Kabul: 2 saat içinde
• İlk yanıt: 6 saat içinde
• Detaylı güncelleme: 24 saat içinde
• Çözüm zaman çizelgesi: 48 saat içinde
• Takip iletişimi: 1 hafta içinde

5. GERİ BİLDİRİM VE İZLEME SİSTEMİ

Gerçek Zamanlı İzleme:

• Sosyal medya duygu takibi
• Haber kapsam analizi
• Paydaş yanıt izleme
• Kamu tepki değerlendirmesi
• Uluslararası kapsam takibi

Geri Bildirim Entegrasyonu:

• Paydaş girdi toplama
• Mesaj etkinlik değerlendirmesi
• İletişim stratejisi ayarlama
• Yanıt süresi optimizasyonu
• Kanal etkinlik değerlendirmesi

D.2.2 Medya Kriz Yönetimi El Kitabı

MEDYA KRİZİ YÖNETİMİ KAPSAMLI EL KİTABI

1. MEDYA YANIT HİYERARŞİSİ VE SÖZCÜ ATAMASI

Sözcü Yedek Sistemi:

• Birincil sözcü müsait değilse: Vekil devralır
• Teknik sorular: CTO veya Teknik Direktör
• Yasal sorular: Baş Hukuk Müşaviri
• Etik sorular: Etik Kurul Başkanı
• Uluslararası sorular: Uluslararası İlişkiler Direktörü

2. MEDYA KATILIM PROTOKOLÜ

GEÇİCİ AÇIKLAMA (İlk 2 saat içinde) Standart Şablon: “ETVZ ekibi olarak [özel konu] konusunda bilgi sahibiyiz. Durumu ciddiyetle değerlendiriyor ve acil eylem alıyoruz. Kullanıcı güvenliği ve sistem bütünlüğü önceliğimizdir. 6 saat içinde kapsamlı açıklama yapacağız. Bu sürede [acil önlemler] uygulanmaktadır.”

ÖN BRİFİNG (6 saat içinde) Brifing İçeriği:

• Olgusal durum açıklaması (spekülasyon yok)
• Alınan acil önlemler ve zaman çizelgesi
• Araştırma süreci ve kapsamı
• Sonraki güncelleme programı ve formatı
• Sınırlı soru-cevap oturumu (maksimum 15 dakika)
• Arka plan materyali sağlama

TAM BASIN KONFERANSI (24-48 saat içinde) Konferans Yapısı:

• Açılış açıklaması (10 dakika)
• Tam olay analizi sunumu
• Temel neden açıklaması ve kanıt
• Kapsamlı iyileştirme planı detayları
• Gelecek önleme önlemleri ana hatları
• Açık soru-cevap oturumu (45 dakika)
• Uzman panel katılımı
• Takip toplantı programlama

3. ZOR SORULAR HAZIRLIĞI VE YANIT STRATEJİLERİ

S: “ETVZ güvenilir bir sistem değil, bu olay bunu kanıtlıyor mu?” Stratejik Yanıt: “Her ileri teknoloji sürekli iyileştirme sürecindedir. Bu olayı değerli öğrenme fırsatı olarak görüyor ve sistemimizi daha sağlam hale getirmek için kullanıyoruz. Şeffaflık ve sürekli iyileştirme temel ilkelerimizdir. [Özel iyileştirmeler yapıldı].”

S: “Kullanıcı verilerini koruyabileceğinize nasıl güvenelim?” Stratejik Yanıt: “Veri koruması mutlak önceliğimizdir. Acil önlemler: [özel güvenlik geliştirmeleri]. Bağımsız güvenlik denetimleri ve düzenleyici uyumluluk tam şekilde sürdürülmektedir. [Somut kanıt ve sertifikalar]. Kullanıcı güveninin yeniden kazanılması için [özel eylemler].”

S: “Bu sistemi durdurma veya askıya alma düşünceniz var mı?” Stratejik Yanıt: “ETVZ’nin toplumsal değeri kapsamlı kullanıcı geri bildirimi ve etki çalışmaları ile kanıtlanmıştır. [Özel nicelleştirilmiş faydalar]. Zorlukları ele alarak daha güçlü ve güvenli sistem geliştirmeye kararlıyız. Sorumlu inovasyon yaklaşımımızı sürdürürken kullanıcı güvenliğini hiç tehlikeye atmayız.”

S: “Bu krizin sorumlusu kimdir ve nasıl hesap vereceksiniz?” Stratejik Yanıt: “Tam hesap verebilirlik ve şeffaflık önceliğimizdir. [Özel sorumluluk ataması]. Bağımsız araştırma sonuçları tamamen kamuya açık olarak paylaşılacak. [Özel hesap verebilirlik önlemleri]. Etkilenen taraflara [özel tazminat/iyileştirme].”

4. SOSYAL MEDYA KRİZ YANIT STRATEJİSİ

HEMEN YANIT (İlk saat içinde) Platform Özel Eylemler:

• Twitter: Durumu açıklayan thread + acil eylemler
• LinkedIn: Mesleki açıklama + endüstri bağlamı
• Instagram: Görsel infografik + hikaye güncellemeleri
• Facebook: Detaylı gönderi + toplum tartışması
• YouTube: Kısa video açıklaması (uygunsa)

Yanıt Öğeleri:

• Platformlar arası tutarlı mesajlaşma
• Platforma uygun ton ve format
• Yorumlar izleme ve yanıt protokolü
• Yanlış bilgi hızlı belirleme ve düzeltme
• Toplum yönetimi ekip ölçeklendirme

DEVAM EDEN KATILIM (İlk 24 saat içinde) Katılım Stratejisi:

• Düzenli güncelleme gönderileri (her 6 saatte)
• Kullanıcı endişelerine doğrudan yanıt
• Etkileyici ve düşünce lideri katılımı
• Endüstri uzman görüş güçlendirmesi
• Olumlu kullanıcı deneyimi öne çıkarma

İçerik Türleri:

• Olgusal güncelleme gönderileri
• Perde arkası iyileştirme çabaları
• Uzman röportaj parçacıkları
• Kullanıcı destek kaynak paylaşımı
• Toplum takdir mesajları

İYİLEŞME AŞAMASI (24+ saat sonrası) İyileşme İçerik Stratejisi:

• Başarı hikayesi güçlendirmesi
• Sistem iyileştirme gösterimleri
• Toplum deneyimi özellikleri
• Uzman onay paylaşımı
• Gelecek vizyon içeriği

Katılım Metrikleri İzleme:

• Duygu puanı takibi
• Katılım oranı analizi
• Erişim ve gösterim izleme
• Hashtag performans değerlendirmesi
• Etkileyici bahsetme takibi

5. İTİBAR İYİLEŞME KAPSAMLI STRATEJİ

KISA VADELİ İYİLEŞME (1-4 Hafta) Acil Eylemler:

• Tutarlı olumlu mesajlaşma sürdürme
• Toplum katılımı önemli artırma
• Başarı durum çalışmaları öne çıkarma
• Uzman doğrulama ve onay arama
• Medya ilişki yeniden inşa çabaları

Takip Metrikleri:

• Medya duygu iyileşmesi
• Sosyal medya duygu iyileşmesi
• Kullanıcı tutma oranı stabilizasyonu
• Yeni kullanıcı edinimi devamı
• Paydaş güven göstergeleri

ORTA VADELİ İYİLEŞME (1-6 Ay) Stratejik Girişimler:

• Düşünce liderliği içerik geliştirme
• Endüstri konferans sunum katılımı
• Akademik işbirliği öne çıkarma
• İnovasyon hikayesi güçlendirmesi
• Kullanıcı memnuniyet anket iyileştirmeleri

İtibar Göstergeleri:

• Endüstri ödül adaylık/kazanımları
• Akademik makale alıntı artışı
• Medya kapsam tonu iyileşmesi
• Paydaş ortaklık yenilemeleri
• Uluslararası tanınma büyümesi

UZUN VADELİ İTİBAR İNŞASI (6+ Ay) Miras İnşası:

• Kapsamlı etki raporu yayını
• Uluslararası tanınma arayışı
• Endüstri standart belirleme katılımı
• Yeni nesil inovasyon vitrini
• Küresel düşünce liderliği kurulumu

Başarı Ölçütleri:

• Endüstri liderlik tanınması
• Akademik alıntı etkisi
• Politika etki gösterimi
• Küresel ortaklık kurulumu
• Sürdürülebilir itibar metrikleri

EK E: ULUSLARARASI ORTAKLIK ANLAŞMALARI

E.1 Akademik Ortaklık Anlaşma Şablonları

E.1.1 Stanford İnsani Yapay Zeka Enstitüsü Kapsamlı Ortaklık Anlaşması

STANFORD İNSANİ YAPAY ZEKA ENSTİTÜSÜ – ETVZ STRATEJİK İŞBİRLİĞİ ANLAŞMASI

SÖZLEŞME TARAFLARI: Birincil Taraf: Stanford Üniversitesi, İnsani Yapay Zeka Enstitüsü, Amerika Birleşik Devletleri İkincil Taraf: ETVZ Konsorsiyumu, Türkiye Cumhuriyeti

Yürürlük Tarihi: [Anlaşma Başlangıç Tarihi] Süre: 36 ay yenileme seçenekleri ile

ORTAKLIK VİZYONU VE STRATEJİK HEDEFLER

1. İŞBİRLİĞİ ÇERÇEVESİ VE KAPSAM

1.1 Araştırma İşbirliği Alanları

Kültürlerarası AI Etik Çerçevesi Geliştirme:

• Metodoloji: Türk ve Batı etik çerçevelerinin karşılaştırmalı analizi
• Araştırma Soruları: Kültürel değerler AI etik karar vermeyi nasıl etkiler?
• Süre: 24 ay
• Beklenen Çıktılar: Ortak akademik yayınlar, doğrulanmış çerçeveler
• Kaynak Tahsisi: 2 doktora öğrencisi, 1 doktora sonrası, fakülte zaman tahsisi

İnsan-AI Etkileşim Etiği Uzunlamasına Çalışma:

• Metodoloji: Çok kültürlü kullanıcı deneyimi uzunlamasına analizi
• Araştırma Soruları: AI etik kabulünde kültürel adaptasyon kalıpları
• Süre: 18 ay
• Beklenen Çıktılar: Veri seti, analiz araçları, politika önerileri
• Kaynak Tahsisi: Paylaşılan fonlama, veri erişimi, analiz yetenekleri

Hesaplamalı Vicdan Matematiksel Modellemesi:

• Metodoloji: Etik akıl yürütme sistemleri için formal doğrulama yöntemleri
• Araştırma Soruları: Makine vicdanının matematiksel temelleri
• Süre: 36 ay
• Beklenen Çıktılar: Matematiksel çerçeveler, doğrulama araçları
• Kaynak Tahsisi: Teorik bilgisayar bilimi işbirliği

1.2 Teknoloji Transferi ve Uygulama

Stanford’dan ETVZ’ye Transfer:

• İnsan merkezli tasarım metodolojileri
• Kullanıcı deneyimi araştırma araçları
• Etik AI değerlendirme çerçeveleri
• Akademik doğrulama süreçleri

ETVZ’den Stanford’a Transfer:

• Gerçek dünya uygulama deneyimi
• Kültürel adaptasyon metodolojileri
• Çok paydaşlı yönetişim modelleri
• Büyük ölçekli dağıtım görüşleri

2. FİKRİ MÜLKİYET VE YAYIN ÇERÇEVESİ

2.1 Ortak Fikri Mülkiyet Yönetimi

Ortak Sahiplik Kategorileri:

• İşbirlikçi geliştirilen etik çerçeveler: Eşit sahiplik
• Kültürlerarası adaptasyon metodolojileri: Eşit sahiplik
• Matematiksel vicdan modelleri: Eşit sahiplik
• Uygulama araçları ve yazılım: Eşit sahiplik

Lisanslama Düzenlemeleri:

• Akademik kullanım: Her iki taraf için münhasır olmayan, telifsiz
• Ticari uygulamalar: Gelir paylaşımı (%60 ETVZ, %40 Stanford)
• Açık kaynak katkıları: Maksimum benimseme için MIT lisansı
• Patent stratejisi: Açık lisanslama ile savunma patentleme

2.2 Yayın ve Yaygınlaştırma Kılavuzları

Ortak Yazarlık Gereksinimleri:

• Tüm işbirlikçi araştırma yayınlarında ortak yazarlık
• Stanford HAI ve ETVZ ortak bağlılık zorunlu
• Her iki tarafça yayın öncesi inceleme (30 gün inceleme süresi)
• Açık erişim yayın güçlü şekilde tercih edilir

Yayın Öncelik Alanları:

• Üst düzey AI konferansları (NeurIPS, ICML, AAAI)
• Etik dergileri (AI & Society, Journal of AI Research)
• Disiplinlerarası mecralar (Nature, Science)
• Politika yayınları (Devlet AI raporları)

3. KAYNAK PAYLAŞIMI VE DEĞİŞİM PROGRAMLARI

3.1 Personel Değişimi ve İşbirliği

Öğrenci ve Fakülte Değişimi:

• Yılda 2 ETVZ araştırmacısı Stanford’da (6 aylık ziyaretler)
• Yılda 1 Stanford araştırmacısı ETVZ’de (3 aylık ziyaretler)
• Nitelikli öğrenciler için ortak doktora denetimi fırsatları
• Lisans öğrencileri için yaz staj programları

İşbirlikçi Araştırma Faaliyetleri:

• Haftalık sanal araştırma toplantıları
• Aylık ilerleme inceleme oturumları
• Üç aylık yüz yüze atölyeler (dönüşümlü lokasyonlar)
• Yıllık ortak sempozyum (akademik topluluğa açık)

3.2 Veri ve Altyapı Paylaşımı

Veri Paylaşım Protokolleri:

• Araştırma için anonimleştirilmiş ETVZ kullanıcı veri erişimi (IRB onaylı)
• ETVZ araştırması için Stanford hesaplama kaynakları erişimi
• Ortak veri seti geliştirme ve sürdürme
• Paylaşılan deneysel altyapı kullanımı

Teknik Kaynak Paylaşımı:

• Ortak araştırma için bulut hesaplama kredileri
• Yazılım araç paylaşımı ve ortak geliştirme
• Uygulanabilir olduğunda laboratuvar ekipman erişimi
• Araştırmacılar için kütüphane ve veritabanı erişimi

4. YÖNETİŞİM YAPISI VE YÖNETİM

4.1 Ortak Yönlendirme Komitesi

Kompozisyon Stanford HAI Temsilcileri:

• HAI Direktörü (Ortak Başkan)
• 2 Kıdemli Fakülte Üyesi (yıllık döner)
• 1 Lisansüstü Öğrenci Temsilcisi

ETVZ Konsorsiyumu Temsilcileri:

• Proje Direktörü (Ortak Başkan)
• 2 Kıdemli Araştırmacı
• 1 Etik Kurul Temsilcisi

Dış Danışma Üyeleri:

• 1 Bağımsız AI Etik Uzmanı (karşılıklı seçilen)
• 1 Uluslararası Akademik Temsilci

4.2 Operasyonel Yönetim Yapısı

Toplantı Programı ve Formatı:

• Yönlendirme Komitesi: Üç aylık sanal, yıllık yüz yüze
• Çalışma Grupları: Aylık sanal toplantılar
• Araştırma Ekipleri: Haftalık işbirliği oturumları
• Genel toplantılar: Altı aylık

Karar Verme Süreci:

• Stratejik kararlar için fikir birliği temelli
• Operasyonel kararlar için çoğunluk oyu
• Tüm büyük kararların dokümantasyonu
• Çözülmeyen konular için yükseltme süreci

5. FİNANSAL DÜZENLEMELER VE KAYNAK TAAHHÜTLER

5.1 Çok Yıllı Fonlama Katkıları

Yıl 1 Finansal Taahhütler:

• Stanford katkısı: $150,000 doğrudan fonlama
• ETVZ katkısı: $100,000 + $200,000 ayni hizmetler
• Toplam işbirliği değeri: $450,000

Yıl 2 Finansal Taahhütler:

• Stanford katkısı: $200,000 doğrudan fonlama
• ETVZ katkısı: $150,000 + $250,000 ayni hizmetler
• Toplam işbirliği değeri: $600,000

Yıl 3 Finansal Taahhütler:

• Stanford katkısı: $100,000 doğrudan fonlama
• ETVZ katkısı: $200,000 + $300,000 ayni hizmetler
• Toplam işbirliği değeri: $600,000

5.2 Maliyet Paylaşım İlkeleri ve Kılavuzları

Seyahat ve Değişim Maliyetleri:

• Personel maliyetleri ev kurumu sorumluluğu
• Ev sahibi kurum çalışma alanı ve yerel destek sağlar
• Uluslararası seyahat maliyetleri paylaşılan sorumluluk
• Konferans sunum maliyetleri: Baş yazar kurumu

Araştırma Malzemesi ve Ekipman:

• Donanım alımları: %50-50 paylaşılan
• Yazılım lisansları: Kullanıma dayalı paylaşılan
• Yayın maliyetleri: Baş yazar kurumu sorumluluğu
• Ekipman bakımı: Kullanıcı kurumu sorumluluğu

6. UYUMLULUK, ETİK VE YASAL ÇERÇEVE

6.1 Araştırma Etiği ve İnsan Denekleri Koruması

Kurumsal İnceleme Kurulu (IRB) Gereksinimleri:

• Hem Stanford hem ETVZ etik komitelerinden onay
• İnsan denekleri koruma protokolleri uyumluluğu
• Veri gizliliği düzenleme bağlılığı (GDPR, KVKK, FERPA)
• Kültürel duyarlılık kılavuz uygulaması

Etik Araştırma Standartları:

• Araştırma katılımcılarına saygı
• Yardımseverlik ve zarar vermeme ilkeleri
• Adalet ve adil muamele
• Araştırma süreçlerinde şeffaflık

6.2 İhracat Kontrolü ve Güvenlik Düşünceleri

Düzenleyici Uyumluluk:

• ABD ihracat kontrol düzenlemesi uyumluluğu (ITAR, EAR)
• Türk ulusal güvenlik düzenlemesi dikkate alma
• Çifte kullanım teknoloji kısıtlama farkındalığı
• Fikri mülkiyet koruma önlemleri

Bilgi Güvenliği:

• Güvenli veri iletim protokolleri
• Hassas bilgi için erişim kontrolü
• Düzenli güvenlik değerlendirme ve güncellemeler
• Olay raporlama ve yanıt prosedürleri

7. PERFORMANS DEĞERLENDİRME VE BAŞARI METRİKLERİ

7.1 Nicel Başarı Göstergeleri

Araştırma Çıktı Metrikleri:

• Ortak yayınlar: 3 yılda 8 makale hedefi
• Konferans sunumları: 15 sunum hedefi
• Alıntı etkisi: H-endeks iyileşme takibi
• Patent başvuruları: 3 # ETVZ Projesi 4. Aşama Ekleri: Detaylı Uygulama Dokümanlarıortak patent hedefi

İşbirliği Etkinliği:

• Değişim program katılım oranları
• Kültürlerarası araştırma başarı hikayeleri
• Öğrenci yerleştirme ve kariyer ilerlemesi
• Araştırma sonuçlarının endüstri benimsenmesi

7.2 Nitel Etki Değerlendirmesi

Akademik Etki Değerlendirmesi:

• Hakemli inceleme geri bildirimi ve tanınma
• Akademik toplum kabul ve benimsenmesi
• Politika etkisi ve devlet danışmanlığı
• Medya kapsamı ve kamu katılımı

Uzun Vadeli İlişki İnşası:

• Sürdürülebilir işbirliği modeli geliştirme
• Diğer araştırma alanlarına genişleme
• Mezun ağı geliştirme ve sürdürme
• Kurumsal ilişki güçlendirme

8. FESİH KOŞULLARI VE UYUŞMAZLIK ÇÖZÜMÜ

8.1 Anlaşma Fesih Hükümleri

Fesih Koşulları:

• 90 günlük düzeltme süreli maddi ihlal
• Erken fesih için karşılıklı anlaşma
• 6 aydan fazla süren beklenmeyen durum olayları
• Yasal/düzenleyici ortamda önemli değişiklik

Fesih Sonrası Yükümlülükler:

• Devam eden araştırma projelerinin tamamlanması
• Fikri mülkiyet haklarının korunması
• Gizli bilgi koruması
• Nihai raporlama ve dokümantasyon

8.2 Uyuşmazlık Çözüm Mekanizmaları

Yükseltme Süreci:

• Taraflar arasında doğrudan müzakere (30 gün)
• Nötr akademik arabulucu ile arabuluculuk (60 gün)
• ICC kuralları altında uluslararası hakemlik (gerekirse)
• Geçerli hukuk: Kaliforniya eyalet hukuku ve uluslararası akademik işbirliği standartları kombinasyonu

Çelişki Önleme:

• Düzenli ilişki sağlık değerlendirmeleri
• Potansiyel konular için erken uyarı sistemleri
• Tüm katılımcılar için kültürel yetkinlik eğitimi
• Net iletişim protokolleri ve beklentiler

E.1.2 MIT CSAIL AI Güvenliği İşbirliği Çerçevesi

MIT BİLGİSAYAR BİLİMLERİ VE YAPAY ZEKA LABORATUVARI ETVZ AI GÜVENLİĞİ STRATEJİK İŞBİRLİĞİ ÇERÇEVESİ

ORTAKLIK ATAMASI: Etik AI Sistemleri için AI Güvenlik Mekanizmaları SINIFLANDIRMA: Teknik Araştırma İşbirliği GÜVENLİK SEVİYESİ: Akademik Açık Araştırma

İŞBİRLİĞİ MİSYONU VE TEKNİK ODAK

1. TEMEL TEKNİK İŞBİRLİĞİ ALANLARI

1.1 Etik AI Sistemleri için Formal Doğrulama

Birincil Araştırma Sorusu: AI sistemlerinde etik özellikleri matematiksel olarak kanıtlayabilir miyiz?

Teknik Metodoloji:

• Etik kısıt doğrulaması için teorem kanıtlama
• Güvenlik özellik onaylaması için model denetimi
• Otomatik doğrulama araç geliştirme ve test
• Etik için formal belirtim dili geliştirme

MIT Teknik Katkısı:

• İleri formal yöntemler uzmanlığı ve araçları
• Doğrulama çerçevesi geliştirme
• Matematiksel modelleme yetenekleri
• Akademik araştırma denetimi

ETVZ Teknik Katkısı:

• Gerçek dünya etik AI sistemi erişimi
• Büyük ölçekli test vakası üretimi
• Doğrulama için kullanıcı etkileşim verisi
• Uygulama ve dağıtım deneyimi

Proje Zaman Çizelgesi: 18 ay

Beklenen Çıktılar:

• Etik özellikler için matematiksel doğrulama çerçevesi
• Otomatik doğrulama araç paketi
• Kapsamlı durum çalışması dokümantasyonu
• Akademik yayın serisi (minimum 3 makale)

1.2 Etik Manipülasyona Karşı Düşman Sağlamlığı

Birincil Araştırma Sorusu: Etik AI sistemlerini manipülasyona karşı nasıl sağlam hale getirebiliriz?

Teknik Metodoloji:

• Etik sistemler için özel düşman saldırı üretimi
• Savunma mekanizması geliştirme ve test
• Sağlamlık değerlendirme çerçevesi oluşturma
• Etik akıl yürütme için saldırı yüzeyi analizi

MIT Teknik Katkısı:

• Düşman makine öğrenmesi uzmanlığı
• Saldırı modeli geliştirme ve gelişmişlik
• Savunma algoritması oluşturma
• Güvenlik analizi metodolojileri

ETVZ Teknik Katkısı:

• Etik AI güvenlik açığı belirleme
• Gerçek dünya saldırı senaryosu geliştirme
• Savunma mekanizması test ve doğrulama
• Kullanıcı etki değerlendirmesi

Proje Zaman Çizelgesi: 24 ay

Beklenen Çıktılar:

• Kapsamlı saldırı/savunma araç kiti
• Sağlamlık değerlendirme metrikleri ve kıyaslamaları
• Güvenlik değerlendirme çerçevesi
• Endüstri en iyi uygulaması dokümantasyonu

1.3 Etik Sistemler için Güvenli AI Dağıtım Protokolleri

Birincil Araştırma Sorusu: Etik AI sistemlerini ölçekte nasıl güvenle dağıtırız?

Teknik Metodoloji:

• Kademeli dağıtım stratejisi geliştirme
• Gerçek zamanlı izleme ve geri alma mekanizması tasarımı
• Güvenlik değerlendirme çerçevesi oluşturma
• Otomatik risk tespit ve azaltma sistemleri

MIT Teknik Katkısı:

• Sistem güvenliği mühendisliği protokolleri
• İzleme sistemi mimarisi tasarımı
• Risk değerlendirme metodolojileri
• Dağıtım otomasyon araçları

ETVZ Teknik Katkısı:

• Gerçek dağıtım deneyimi ve öğrenilen dersler
• Kullanıcı geri bildirimi entegrasyon mekanizmaları
• Büyük ölçekli sistem izleme verisi
• Operasyonel güvenlik gereksinimleri

Proje Zaman Çizelgesi: 30 ay

Beklenen Çıktılar:

• Güvenli dağıtım kılavuz dokümantasyonu
• Otomatik izleme ve uyarı sistemleri
• Risk değerlendirme ve azaltma çerçeveleri
• Operasyonel güvenlik en iyi uygulamaları kılavuzu

2. İŞBİRLİKÇİ ARAŞTIRMA YAPISI VE ORGANİZASYON

2.1 Ortak Araştırma Grubu Oluşumu

Grup A: Formal Doğrulama Ekibi

• MIT Personeli: 3 araştırmacı (1 fakülte, 2 doktora öğrencisi)
• ETVZ Personeli: 2 araştırmacı (1 kıdemli araştırmacı, 1 teknik uzman)
• Odak: Matematiksel temeller ve doğrulama araçları
• Toplantı Programı: Haftalık teknik oturumlar, aylık ilerleme incelemeleri

Grup B: Düşman Sağlamlık Ekibi

• MIT Personeli: 2 araştırmacı (1 doktora sonrası, 1 doktora öğrencisi)
• ETVZ Personeli: 3 araştırmacı (1 güvenlik uzmanı, 2 AI mühendisi)
• Odak: Saldırı/savunma mekanizmaları ve test
• Toplantı Programı: İki haftalık teknik oturumlar, aylık güvenlik incelemeleri

Grup C: Güvenli Dağıtım Ekibi

• MIT Personeli: 2 araştırmacı (1 fakülte, 1 araştırma bilimci)
• ETVZ Personeli: 2 araştırmacı (1 dağıtım mühendisi, 1 operasyon uzmanı)
• Odak: Dağıtım protokolleri ve izleme sistemleri
• Toplantı Programı: Haftalık operasyonel incelemeler, iki haftalık teknik geliştirme

2.2 Koordinasyon ve İletişim Çerçevesi

Düzenli Etkileşim Programı:

• Araştırma grubu başına haftalık video konferansları
• Aylık genel işbirliği toplantıları
• Üç aylık yüz yüze atölyeler (dönüşümlü MIT Cambridge/ETVZ İstanbul)
• Yıllık ortak sempozyum (geniş akademik topluluğa açık)

İletişim Altyapısı:

• Paylaşılan işbirliği platformları (Slack, GitHub, Confluence)
• Ortak dokümantasyon depoları
• Düzenli ilerleme raporlama sistemleri
• Ekipler arası bilgi paylaşım oturumları

3. TEKNOLOJİ TRANSFERİ VE UYGULAMA PROTOKOLLERİ

3.1 MIT’den ETVZ’ye Teknoloji Transferi

Teknik Bilgi Transferi:

• Formal doğrulama araçlarının ETVZ üretim sistemlerine entegrasyonu
• Güvenlik izleme sistemi dağıtımı ve özelleştirmesi
• Güvenlik değerlendirme protokol uygulaması
• Sistem entegrasyonunda lisansüstü öğrenci işbirliği

Eğitim ve Kapasite İnşası:

• ETVZ’de uygulamalı eğitim için MIT araştırmacı ziyaretleri
• ETVZ mühendislik ekibi için teknik atölye serileri
• En iyi uygulamaları dokümantasyon ve bilgi transferi
• Uzun vadeli teknik mentorluk programları

3.2 ETVZ’den MIT’ye Bilgi Transferi

Gerçek Dünya Deneyim Paylaşımı:

• MIT araştırması için kapsamlı etik AI dağıtım veri erişimi
• Güvenlik araştırması doğrulaması için kullanıcı çalışması katılımı
• Operasyonel deneyim dokümantasyonu ve durum çalışması geliştirme
• Araştırma geliştirme için büyük ölçekli sistem performans verisi

Uygulama Görüşleri:

• Pratik dağıtım zorluğu belirleme ve çözümler
• Güvenlik araştırması için kullanıcı etkileşim kalıp analizi
• Test için gerçek dünya kenar vaka dokümantasyonu
• Performans optimizasyon teknikleri ve öğrenilen dersler

4. KAYNAK TAHSİSİ VE FONLAMA ÇERÇEVESİ

4.1 MIT Yatırımı ve Katkısı

Doğrudan Finansal Yatırım:

• Lisansüstü öğrenci araştırmacı bursları için yıllık $75,000
• Seyahat, işbirliği ve konferans katılımı için yıllık $50,000
• Araştırma materyalleri ve yazılım lisansları için yıllık $25,000

Ayni Katkılar:

• Fakülte zaman tahsisi (1 kıdemli fakülte üyesi için %20 çaba)
• Hesaplama kaynakları erişimi (yüksek performanslı hesaplama kümeleri)
• Laboratuvar tesisleri ve ekipman erişimi
• Akademik kütüphane ve veritabanı erişimi

4.2 ETVZ Yatırımı ve Kaynak Taahhüdü

Doğrudan Finansal Yatırım:

• İşbirliği faaliyetleri ve ortak araştırma için yıllık $100,000
• Teknik entegrasyon ve uygulama için yıllık $50,000
• Seyahat ve uluslararası işbirliği için yıllık $30,000

Teknik ve Veri Katkıları:

• MIT araştırmacıları ve öğrencileri için ETVZ sistem erişimi
• Anonimleştirilmiş kullanıcı veri paylaşımı (gizlilik düzenlemelerine uygun)
• Teknik uygulama kaynakları ve mühendislik desteği
• Gerçek dünya test ortamı erişimi

5. BAŞARI METRİKLERİ VE PERFORMANS DEĞERLENDİRME

5.1 Teknik Başarı Metrikleri

Nicel Teknik Hedefler:

• Doğrulama kapsamı artışı: Kritik etik özelliklerin %80+ kapsamı hedefi
• Saldırı başarı oranı azalması: Bilinen saldırılar için %5> başarı oranı hedefi
• Dağıtım güvenliği iyileşmesi: Güvenlik olaylarında %50 azalma hedefi
• Sistem güvenilirlik geliştirmesi: Güvenlik garantileri ile %99.9 çalışma süresi hedefi

Araştırma Çıktı Hedefleri:

• Ortak akademik yayınlar: İşbirliği dönemi boyunca minimum 6 yüksek kaliteli makale
• Konferans sunumları: Üst düzey mekanlarda 12 sunum hedefi
• Araç ve çerçeve yayınları: Minimum 3 açık kaynak araç yayını
• Patent başvuruları: 2 ortak patent başvurusu hedefi

5.2 Akademik Etki ve Tanınma Metrikleri

Akademik Toplum Katılımı:

• Alıntı etki ölçümü ve takibi
• Hakemli inceleme tanınması ve akademik ödüller
• Lisansüstü öğrenci kariyer ilerlemesi ve yerleştirme başarısı
• Araştırma araçlarının endüstri benimsenmesi ve ticari uygulaması

Geniş Etki Değerlendirmesi:

• Araştırma bulguları ve önerileri yoluyla politika etkisi
• Endüstri standart geliştirme katkısı
• Açık kaynak toplum katkısı ve benimsenmesi
• Uluslararası işbirliği genişleme ve çoğaltma

6. FİKRİ MÜLKİYET YÖNETİMİ VE TİCARİLEŞTİRME

6.1 Ortak Fikri Mülkiyet Çerçevesi

Ortak Geliştirilen FMP Kategorileri:

• Güvenlik doğrulama araçları ve metodolojileri: Eşit haklar ile ortak sahiplik
• Saldırı/savunma çerçeveleri ve algoritmalar: Paylaşılan lisanslama ile ortak sahiplik
• Dağıtım protokolleri ve izleme sistemleri: Açık kaynak yayın tercih edilir

Arka Plan FMP Koruması:

• MIT önceden var olan formal yöntemler ve araçlara tam hakları korur
• ETVZ temel etik AI sistemi ve tescilli algoritmalara tam hakları korur
• Arka plan vs ortak geliştirilen fikri mülkiyetin net dokümantasyonu

6.2 Ticarileştirme ve Lisanslama Stratejisi

Ticari Uygulama Çerçevesi:

• Akademik ve araştırma kullanımı için münhasır olmayan lisanslama
• Gelir paylaşımı ile ticari lisanslama (vaka bazında müzakere edilir)
• Maksimum toplum faydası ve benimsenmesi için açık kaynak yayın
• İşbirlikçi araştırmayı korumak için savunma patent stratejisi

Teknoloji Transfer Desteği:

• Araştırma sonuçlarının ortak pazarlama ve tanıtımı
• Endüstri ortaklığı kolaylaştırma ve tanıtım
• Ticarileştirme için startup oluşum desteği
• Lisanslama müzakeresi ve yasal destek koordinasyonu

7. RİSK YÖNETİMİ VE AZALTMA STRATEJİLERİ

7.1 Teknik Risk Değerlendirmesi ve Yönetimi

Birincil Teknik Riskler:

• Doğrulama karmaşıklığının mevcut matematiksel yetenekleri aşması
• Düşman saldırıların savunma mekanizmalarından daha sofistike hale gelmesi
• Ölçek dağıtım zorluklarının mevcut teknoloji ile çözülemez kanıtlanması
• MIT araçları ile ETVZ sistemleri arasında entegrasyon zorlukları

Risk Azaltma Stratejileri:

• Düzenli fizibilite değerlendirmesi ile artımlı kilometre taşı yaklaşımı
• Yedek araştırma yaklaşımları ve alternatif teknik yollar
• Düzenli teknik inceleme ve rota düzeltme mekanizmaları
• Teknik yaklaşımların uzman danışmanlığı ve dış doğrulaması

7.2 İşbirlikçi ve Örgütsel Risk Yönetimi

İşbirliği Riskleri:

• Araştırma etkinliğini etkileyen kültürel ve örgütsel farklılıklar
• Düzenli iletişimi etkileyen zaman dilimi koordinasyon zorlukları
• Kaynak tahsis çelişkileri ve öncelik yanlış hizalama
• Kurulmuş araştırma ilişkilerini bozan personel değişiklikleri

Azaltma Yaklaşımları:

• Tanımlanmış roller ve sorumluluklar ile net yönetişim yapısı
• Düzenli iletişim protokolleri ve ilişki yönetimi
• Çelişki çözümü prosedürleri ve yükseltme mekanizmaları
• Personel geçişleri için bilgi dokümantasyonu ve transfer protokolleri

8. ORTAKLIK DEĞERLENDİRME VE YENİLEME ÇERÇEVESİ

8.1 Sürekli Değerlendirme ve İyileştirme

Üç Aylık İnceleme Süreci:

• Belirlenen kilometre taşlarına karşı teknik ilerleme değerlendirmesi
• İşbirliği etkinlik değerlendirmesi ve ilişki sağlık kontrolü
• Kaynak kullanımı incelemesi ve optimizasyon fırsatları
• Risk değerlendirme güncellemesi ve azaltma stratejisi ayarlaması

Yıllık Kapsamlı Değerlendirme:

• Her iki kurum için genel ortaklık değer değerlendirmesi
• Stratejik hizalama incelemesi ve gelecek planlaması
• Başarı metriği değerlendirmesi ve hedef ayarlaması
• Paydaş memnuniyet anketi ve geri bildirim entegrasyonu

8.2 Ortaklık Yenileme ve Genişleme Düşünceleri

Yenileme Karar Kriterleri:

• Teknik başarı gösterimi ve ölçülebilir ilerleme
• Akademik etki kanıtı ve toplum tanınması
• Finansal sürdürülebilirlik ve kaynak optimizasyonu
• Her iki kurum için stratejik değer hizalaması

Genişleme Fırsatları:

• Ek MIT laboratuvarı katılımı ve işbirliği
• Geniş uluslararası araştırma ağı geliştirme
• Endüstri konsorsiyumu oluşumu ve özel sektör katılımı
• Politika etkisi için devlet ortaklığı geliştirme

E.2 Endüstri Ortaklık Modelleri

E.2.1 Microsoft İyilik İçin AI Stratejik Ortaklığı

MICROSOFT İYİLİK İÇİN AI – ETVZ KAPSAMLI STRATEJİK ORTAKLIK

ORTAKLIK SINIFLANDIRMASI: Teknoloji + Sosyal Etki Stratejik İttifakı ORTAKLIK SEVİYESİ: Küresel Stratejik İşbirliği SÜRE: Yenileme seçenekleri ile 36 ay

ORTAKLIK VİZYON BEYANI VE MİSYON UYUMU

Ortaklık Vizyonu: Sorumlu AI geliştirme standartlarını ilerletirken etik AI karar verme yeteneklerine küresel erişimi demokratikleştirmek.

Misyon Uyumu:

• Microsoft İyilik İçin AI: Toplumsal zorlukları ele almak ve insan yeteneğini artırmak için AI’dan yararlanma
• ETVZ Projesi: Demokratik karar verme için kültürel açıdan hassas etik AI sistemleri geliştirme
• Ortak Misyon: Teknoloji inovasyonu ve küresel erişilebilirlik yoluyla etik AI etkisini ölçeklendirme

1. STRATEJİK İŞBİRLİĞİ DİREKLERİ VE ÇERÇEVESİ

1.1 Teknoloji Altyapı Ortaklığı

Microsoft Azure Platform Katkısı:

• Premium Azure kredileri: 3 yıl boyunca yıllık $200,000 ($600,000 toplam değer)
• Kurumsal düzey teknik destek ve danışmanlık hizmetleri
• İleri AI/ML hizmetleri entegrasyon yardımı ve optimizasyonu
• Ölçeklenebilirlik ve performans için küresel veri merkezi erişimi
• Öncelik destek kuyruğu ve özel teknik hesap yönetimi

Teknik Entegrasyon Faydaları:

• Geliştirilmiş çok modlu yetenekler için Azure Bilişsel Hizmetler entegrasyonu
• Büyük dil modeli geliştirme için Azure OpenAI Hizmeti erişimi
• Kapsamlı sistem koruması için Azure Güvenlik Merkezi entegrasyonu
• Performans optimizasyonu için Azure İzleyici ve Uygulama Görüşleri

ETVZ Platform Katkısı:

• Gerçek dünya etik AI kullanım vakası geliştirme ve doğrulama
• Kapsamlı kullanıcı geri bildirimi ve kullanım analitik paylaşımı
• En iyi uygulamaları dokümantasyon ve uygulama kılavuzları
• Başarı hikayesi geliştirme ve durum çalışması oluşturma

1.2 İşbirlikçi AI Etik Araştırma Girişimi

Ortak Araştırma Öncelik Alanları:

• Sorumlu AI geliştirme metodolojileri ve çerçeveleri
• AI etik sistemleri için kültürel adaptasyon teknikleri
• Çok dil etik akıl yürütme algoritma geliştirme
• Toplum odaklı AI yönetişim modeli oluşturma ve doğrulama

Araştırma İşbirliği Yapısı:

• Üç aylık ortak araştırma inceleme toplantıları ve ilerleme değerlendirmesi
• Üst düzey akademik mekanlarda işbirlikçi yayın geliştirme
• Ortak konferans sunum koordinasyonu ve düşünce liderliği
• Toplum faydası için açık kaynak araç ve çerçeve geliştirme

Beklenen Araştırma Çıktıları:

• 3 yıllık dönem boyunca minimum 5 ortak akademik yayın
• Toplum benimsenmesi için 2 açık kaynak çerçeve yayını
• Sorumlu AI uygulaması konusunda endüstri beyaz kağıt serisi
• Kurumsal benimseme için en iyi uygulamaları kılavuz yayını

1.3 Küresel Etki Ölçeklendirme ve Pazar Genişleme

Hedef Genişleme Pazarları ve Bölgeleri:

• Önemli kültürel çeşitlilik olan gelişmekte olan ekonomiler (Güneydoğu Asya, Latin Amerika)
• AI etik entegrasyonu arayan gelişmekte olan ülkelerde eğitim kurumları
• Etik karar desteği gerektiren dünya çapında sivil toplum örgütleri
• Çeşitli ülkelerde devlet dijital dönüşüm girişimleri

Ölçeklendirme Stratejisi Uygulaması:

• Yerel kapasite inşası ile teknoloji transfer programları
• Bölgesel örgütler ve devletlerle ortaklık kolaylaştırma
• Etki ölçümü ve başarı hikayesi dokümantasyonu
• Uzun vadeli sürdürülebilirlik için sürdürülebilir dağıtım modeli geliştirme

2. YÖNETİŞİM YAPISI VE KARAR VERME ÇERÇEVESİ

2.1 Ortaklık Yönlendirme Komitesi

Kompozisyon Microsoft İyilik İçin AI Temsilcileri:

• İyilik İçin AI Program Direktörü (Stratejik liderlik ve vizyon)
• Azure Teknik Platform Lideri (Teknik entegrasyon ve destek)
• Sorumlu AI Araştırma Lideri (Araştırma yönü ve etik kılavuzluğu)
• Küresel Ortaklık Müdürü (Uluslararası genişleme ve ilişkiler)

ETVZ Konsorsiyumu Temsilcileri:

• Proje Direktörü ve Baş Araştırmacı (Genel proje liderliği)
• Teknik Mimari Lideri (Sistem geliştirme ve entegrasyon)
• Uluslararası İlişkiler Müdürü (Küresel ortaklıklar ve genişleme)
• Etik Kurul Başkanı (Etik gözetim ve uyumluluk)

Dış Danışma Temsilciliği:

• 1 Bağımsız AI etik uzmanı (karşılıklı seçilen nötr danışman)
• 1 Hedef dağıtım bölgelerinden döner temsilci

2.2 Operasyonel Çalışma Grubu Yapısı

Teknik Entegrasyon Çalışma Grubu:

• Toplantı Sıklığı: Aylık teknik incelemeler ve planlama oturumları
• Sorumluluklar: Azure entegrasyonu, performans optimizasyonu, güvenlik
• Katılımcılar: Her iki organizasyondan teknik liderler ve destek personeli

Araştırma İşbirliği Çalışma Grubu:

• Toplantı Sıklığı: İki haftalık araştırma ilerleme ve koordinasyon toplantıları
• Sorumluluklar: Ortak araştırma planlaması, yayın koordinasyonu, akademik erişim
• Katılımcılar: Araştırma liderleri, akademik irtibat, yayın koordinatörleri

Etki Ölçümü Çalışma Grubu:

• Toplantı Sıklığı: Üç aylık etki değerlendirme ve raporlama oturumları
• Sorumluluklar: Başarı metrikleri takibi, etki değerlendirmesi, raporlama
• Katılımcılar: Program müdürleri, veri analistleri, etki ölçümü uzmanları

Küresel Genişleme Çalışma Grubu:

• Toplantı Sıklığı: Aylık genişleme planlama ve koordinasyon toplantıları
• Sorumluluklar: Pazar analizi, ortaklık geliştirme, dağıtım planlaması
• Katılımcılar: İş geliştirme, bölgesel uzmanlar, ortaklık müdürleri

3. DETAYLI TEKNİK İŞBİRLİĞİ BELİRTİMLERİ

3.1 Azure Bulut Entegrasyon Yol Haritası

Aşama 1: Temel ve Göç (Ay 1-6)

Teknik Hedefler:

• ETVZ sisteminin Azure bulut altyapısına tam göçü
• Performans optimizasyonu ve ölçeklenebilirlik testleri
• Güvenlik sertleştirme ve uyumluluk doğrulaması (SOC 2, ISO 27001)
• Entegrasyon testleri ve kalite güvence doğrulaması

Ana Çıktılar:

• Azure altyapısında tam operasyonel ETVZ sistemi
• Performans kıyaslama dokümantasyonu ve optimizasyon raporu
• Güvenlik denetim raporu ve uyumluluk sertifikasyonu
• Gelecek referans için göç en iyi uygulamaları dokümantasyonu

Aşama 2: Geliştirme ve İleri Entegrasyon (Ay 7-18)

Teknik Hedefler:

• Azure AI hizmetleri entegrasyonu (Bilişsel Hizmetler, Makine Öğrenmesi)
• Küresel dağıtım hazırlığı ve çok bölge kurulumu
• Azure çeviri hizmetlerini kullanarak çok dil desteği geliştirme
• Azure veri hizmetlerini kullanarak ileri analitik uygulaması

Ana Çıktılar:

• Entegre Azure AI yetenekleri ile geliştirilmiş ETVZ sistemi
• Çok bölge dağıtım mimarisi ve dokümantasyonu
• İleri analitik panosu ve raporlama sistemi
• Küresel ölçeklenebilirlik testi ve doğrulama raporu

Aşama 3: İnovasyon ve Küresel Ölçek (Ay 19-36)

Teknik Hedefler:

• Yeni nesil AI yetenekleri geliştirme ve entegrasyonu
• Hedef bölgelerde küresel pazar dağıtımı
• Ortak ekosistem geliştirme ve entegrasyonu
• İleri araştırma uygulaması ve ürünleştirme

Ana Çıktılar:

• Üretime hazır küresel ETVZ dağıtımı
• Ortak entegrasyon çerçevesi ve dokümantasyonu
• Keskin uç AI yetenekleri ile ileri özellik seti
• Kapsamlı dağıtım ve ölçeklendirme el kitabı

3.2 Açık Kaynak Katkı Stratejisi

Microsoft-ETVZ Ortak Açık Kaynak Katkıları:

• Geliştirici topluluğu için etik AI çerçeve araçları ve kütüphaneleri
• Kültürel adaptasyon metodolojileri ve uygulama kılavuzları
• Toplum yönetişimi şablonları ve en iyi uygulamaları dokümantasyonu
• Etki ölçümü araçları ve değerlendirme çerçeveleri

Lisanslama ve Dağıtım:

• Maksimum toplum benimsenmesi ve katkısı için MIT Lisansı benimsenmesi
• Kapsamlı dokümantasyon ve örnekler ile GitHub hosting
• Toplum desteği ve bakım paylaşılan sorumluluğu
• Özellik güncellemeleri ve hata düzeltmeleri ile düzenli yayın döngüleri

4. KAPSAMLI ETKİ ÖLÇÜMÜ VE DEĞERLENDİRME

4.1 Nicel Başarı Metrikleri ve Hedefler

Teknik Performans Göstergeleri:

• Sistem performans iyileştirmeleri: %50 gecikme azalması hedefi
• Küresel dağıtım başarı oranları: %95 başarılı dağıtım hedefi
• Kullanıcı benimsenmesi ve katılım büyümesi: 3 yıl boyunca %500 artış hedefi
• Ortak ekosistem büyümesi: 50+ aktif ortak organizasyon hedefi

Sosyal Etki Ölçümü:

• Ulaşılan eğitim kurumları: Küresel olarak 200+ kurum hedefi
• Desteklenen sivil toplum örgütleri: 100+ organizasyon hedefi
• Kurulan devlet ortaklıkları: 20+ devlet işbirliği hedefi
• Hizmet verilen yetersiz temsil edilen toplumlar: 1 milyon+ birey hedefi

4.2 Nitel Etki Değerlendirme Çerçevesi

Araştırma ve Akademik Etki:

• Alıntılar ve benimseme yoluyla ölçülen akademik yayın etkisi
• Endüstri standart geliştirme katkısı ve tanınma
• Politika çerçeve katkıları ve devlet danışmanlık talepleri
• Toplum geri bildirimi analizi ve duygu takibi

Sosyal Dönüşüm Dokümantasyonu:

• Etik karar verme iyileştirme hikayeleri ve durum çalışmaları
• Kültürel duyarlılık geliştirme örnekleri ve doğrulama
• Demokratik katılım artış ölçümü ve dokümantasyonu
• Çelişki çözümü başarı hikayeleri ve etki anlatıları

5. FİNANSAL ÇERÇEVE VE TİCARİ DÜZENLEMELER

5.1 Kapsamlı Yatırım ve Değer Değişimi

Microsoft Finansal ve Teknik Yatırımı:

• Azure altyapı kredileri: 3 yıl boyunca $600,000
• Teknik destek ve danışmanlık hizmetleri: Yıllık $150,000 değer
• Pazarlama, tanıtım ve ortak satış desteği: Yıllık $100,000 değer
• Araştırma işbirliği fonlaması ve kaynak tahsisi: 3 yıl boyunca $200,000 değer
• Toplam Microsoft yatırım değeri: 3 yıl boyunca $1,200,000

ETVZ Katkı ve Değer Teslimatı:

• Sistem geliştirme ve geliştirme çabası: 3 yıl boyunca $500,000 değer
• Kullanıcı veri görüşleri ve analitik paylaşımı: $200,000 değer
• Toplum erişimi ve ortaklık kolaylaştırma: $300,000 değer
• Ortak pazarlama çabası ve düşünce liderliği: $150,000 değer
• Toplam ETVZ katkı değeri: 3 yıl boyunca $1,150,000

5.2 Fikri Mülkiyet ve Gelir Paylaşım Çerçevesi

Ortak Geliştirme FMP Yönetimi:

• Ortak geliştirilen çerçeveler ve araçlar: Eşit haklar ile paylaşılan sahiplik
• Arka plan fikri mülkiyeti: Asıl sahibi tarafından tutulur
• Ticari uygulama gelir paylaşımı: %70 ETVZ, %30 Microsoft
• Açık kaynak katkıları: Gelir paylaşımı yok, toplum faydası odağı

Patent Stratejisi ve Koruma:

• İşbirlikçi inovasyonlar için savunma patentleme yaklaşımı
• Ticari olmayan kullanım için açık lisanslama taahhüdü
• İlgili olduğunda arka plan patentleri için çapraz lisanslama anlaşması
• Ortak buluşlar için patent takip maliyet paylaşımı

6. SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK PLANLAMASI VE ORTAKLIK YENİLEME

6.1 Ortaklık Değerlendirme ve Değerlendirme Çerçevesi

Yıllık Kapsamlı İnceleme Süreci:

• Belirlenen kilometre taşlarına karşı teknik başarı değerlendirmesi
• Nicel ve nitel metrikler kullanarak sosyal etki değerlendirmesi
• Paydaş memnuniyet anketi ve geri bildirim entegrasyonu
• Finansal performans ve yatırım getirisi analizi

Ortaklık Yenileme için Başarı Kriterleri:

• Teknik başarımlar: Sistem performans ve güvenilirlik hedefleri karşılandı
• Sosyal etki gösterimi: Hedef toplumlarda ölçülebilir pozitif sonuçlar
• Araştırma katkısı: Akademik ve endüstri etkisi ve tanınma
• Finansal sürdürülebilirlik: Kendi kendine yeterlilik ve sürekli büyüme için net yol

6.2 Ortaklık Genişleme ve Evrim Fırsatları

Potansiyel Genişleme Alanları:

• Ek Microsoft hizmet entegrasyonu (Teams, Office 365, Dynamics)
• Yeni bölgeler ve sektörlere küresel pazar genişleme hızlandırması
• Microsoft Araştırma bölümü ile ileri AI araştırma işbirliği
• Geniş ekosistem katılımı için endüstri konsorsiyumu geliştirme

Uzun Vadeli Stratejik İlişki:

• Microsoft’un temel sorumlu AI girişimlerine entegrasyon
• Microsoft AI etik çerçeveleri için referans uygulaması olarak ETVZ
• Küresel AI yönetişim tartışmalarında ortak düşünce liderliği
• Uluslararası AI politikası ve düzenleme geliştirmesinde işbirlikçi etki

E.3 Devlet ve Çok Taraflı Örgüt Ortaklıkları

E.3.1 UNESCO AI Etiği Uygulama Ortaklığı

UNESCO AI ETİĞİ TAVSİYESİ UYGULAMA ORTAKLIĞI KAPSAMLI İŞBİRLİĞİ ÇERÇEVESİ

ORTAKLIK ATAMASI: ETVZ Pratik Uygulaması Yoluyla UNESCO AI Etik Tavsiyesini Destekleme ORTAKLIK TİPİ: Uluslararası Örgüt – Akademik/Araştırma Kurumu İşbirliği HUKUKİ ÇERÇEVE: UNESCO Standart İşbirliği Anlaşması

STRATEJİK ARKA PLAN VE ORTAKLIK GEREKÇESİ

1. TEMEL UYUM VE STRATEJİK BAĞLAM

1.1 UNESCO AI Etik Tavsiyesi Arka Planı UNESCO AI Etiği Tavsiyesi (2021), AI etiği konusunda ilk küresel normatif araç olarak, dünya çapında sorumlu AI geliştirme ve dağıtımı için kapsamlı bir çerçeve sunmaktadır.

ETVZ Tarafından Ele Alınan Temel UNESCO İlkeleri:

• İnsan Hakları ve İnsan Onuru: Temel hakları güvence altına alan çok paydaşlı yönetişim
• Çeşitlilik ve Kapsayıcılık: Kültürel adaptasyon ve azınlık temsil mekanizmaları
• Şeffaflık ve Açıklanabilirlik: Açık karar verme süreçleri ve yorumlanabilir AI
• Hesap Verebilirlik ve Sorumluluk: Net sorumluluk çerçeveleri ve başvuru mekanizmaları

1.2 UNESCO İlkeleri Uygulama Modeli Olarak ETVZ

ETVZ Projesi Benzersiz Değer Önerisi:

• Gerçek dünya kültürel bağlamda UNESCO ilkelerinin pratik gösterimi
• Demokratik AI yönetişimi ve toplum katılımına yenilikçi yaklaşım
• Çeşitli küresel bağlamlar için kültürel adaptasyon metodoloji geliştirme
• Politika doğrulama ve iyileştirmesi için kanıt tabanlı etki ölçümü

Ortaklık Stratejik Hedefleri:

• Somut uygulama deneyimi yoluyla UNESCO tavsiyelerini doğrulama
• Küresel AI etik uygulaması için çoğaltılabilir metodolojiler geliştirme
• Uluslararası toplum için bilgi paylaşım platformu oluşturma
• Kanıt tabanlı görüşler yoluyla gelecek AI yönetişim çerçevelerini etkileme

2. BELİRLİ İŞBİRLİĞİ FAALİYETLERİ VE ÇIKTILAR

2.1 Kapsamlı Durum Çalışması Geliştirme (Yıl 1)

Birincil Hedef: ETVZ’yi UNESCO AI Etik ilkelerinin örnek uygulaması olarak belgelemek

Araştırma Metodolojisi ve Yaklaşımı:

• UNESCO tavsiyeleri ile ETVZ özelliklerini eşleştiren ilke bazında analiz
• Detaylı metodoloji ile kültürel adaptasyon süreci dokümantasyonu
• Paydaş katılım süreci haritalama ve etkinlik değerlendirmesi
• Etki ölçümü çerçevesi geliştirme ve doğrulama

Beklenen Çıktılar ve Sonuçlar:

• Akademik titizlik ile 100 sayfalık kapsamlı durum çalışması raporu
• Küresel yayım için 30 dakikalık profesyonel video belgeseli
• Eğitim kullanımı için etkileşimli çevrimiçi sunum platformu
• Devlet yetkilileri ve karar vericiler için yönetici politika brifingi

Kalite Güvence ve Doğrulama:

• Bağımsız akademik hakemli inceleme süreci
• UNESCO uzman komitesi doğrulama ve onayı
• Paydaş geri bildirimi entegrasyonu ve revizyon süreci
• Uluslararası uzman panel incelemesi ve öneriler

2.2 Küresel Atölye ve Bilgi Paylaşım Serisi (Yıl 1-2)

Atölye Serisi Başlığı: “AI Etiği Uygulaması: İlkelerden Uygulamaya”

Atölye 1: UNESCO Genel Merkezi Küresel Lansmanı (Paris)

• Hedef Kitle: Uluslararası delegeler, politika yapıcıları, akademik liderler
• Süre: Uygulamalı oturumlarla 2 günlük yoğun atölye
• Beklenen Katılımcılar: 150+ uluslararası temsilci
• Ana Sonuçlar: Küresel farkındalık artırma ve ortaklık inşası

Atölye 2: Bölgesel Odak Atölyesi (İstanbul, Türkiye)

• Hedef Kitle: Bölgesel devlet yetkilileri, akademik kurumlar, sivil toplum
• Süre: Kapsamlı eğitim ve ağ oluşturma etkinliği ile 3 gün
• Beklenen Katılımcılar: 100+ bölgesel paydaş
• Ana Sonuçlar: Bölgesel uygulama planlaması ve kapasite inşası

Atölye 3: Küresel Güney Sanal Atölye Serisi

• Hedef Kitle: Gelişmekte olan ülke temsilcileri, gelişmekte olan pazar kurumları
• Format: Bölgesel ayrılma oturumları ile sanal seri
• Beklenen Katılımcılar: Birden fazla zaman diliminde 200+ katılımcı
• Ana Sonuçlar: Kaynak kısıtlı bölgeler için erişilebilirlik ve kapsayıcılık

Atölye 4: Bölgesel Başkentlerde Çoğaltma Atölyeleri

• Hedef Lokasyonlar: Farklı kıtalarda 5 bölgesel başkent
• Yerel Ortaklar: UNESCO Ulusal Komisyonları ve bölgesel organizasyonlar
• Format: Yerel ihtiyaç ve kültürel bağlamlara uyarlanmış
• Beklenen Sonuçlar: Yerel uygulama girişimleri ve pilot projeler

2.3 Kültürel Adaptasyon Metodolojisi Geliştirme (Yıl 2)

Kapsamlı Araç Kiti Oluşturma: “AI Etik Uygulaması için Kültürel Adaptasyon Çerçevesi”

Araç Kiti Bileşenleri ve Özellikleri:

• Detaylı değerlendirme kriterleri ile kültürel değerlendirme çerçeveleri
• Çeşitli kültürel bağlamlar için paydaş haritalama araçları
• En iyi uygulamalar ve durum çalışmaları ile toplum katılım el kitapları
• Farklı siyasi sistemlere uyarlanabilir yönetişim yapısı şablonları

Doğrulama ve Test Süreci:

• Farklı kültürel bağlamlarda 3 pilot uygulama (Afrika, Asya, Latin Amerika)
• Yerel ortaklar ve toplumlarla kapsamlı test
• Pilot geri bildirim ve öğrenilen derslere dayalı yinelemeli iyileştirme
• Hakemli inceleme ve yayın süreci yoluyla akademik doğrulama

2.4 Politika Etkisi ve Kapasite İnşa Girişimi (Yıl 2-3)

Devlet Destek Programı: Ulusal AI etik çerçeveleri geliştiren üye devletler için teknik yardım

Hedef Ülke Seçimi:

• Farklı bölge ve kalkınma seviyelerinden 5 UNESCO üye devleti
• Coğrafi çeşitlilik: Afrika, Asya, Latin Amerika, Avrupa, Okyanusya
• Kalkınma seviyesi çeşitliliği: Gelişmiş, gelişmekte olan ve gelişmekte olan ekonomiler
• Kültürel çeşitlilik: Farklı dini, dilsel ve kültürel bağlamlar

Sağlanan Destek Hizmetleri:

• Kapsamlı teknik yardım ve metodoloji transferi
• Uzman danışmanlığı ve kapasite inşa atölyeleri
• Katılımcı ülkeler arasında akran öğrenme kolaylaştırma
• Uzun vadeli mentorluk ve ilişki inşası

3. YÖNETİŞİM YAPISI VE UYGULAMA YÖNETİMİ

3.1 Ortak Yönlendirme Komitesi

Kompozisyon ve Sorumluluklar UNESCO Örgütsel Temsilcileri:

• AI Etik Bölüm Şefi (Stratejik gözetim ve UNESCO irtibatı)
• Avrupa ve Kuzey Amerika Bölge Direktörü (Bölgesel koordinasyon)
• Kıdemli Etik ve Teknoloji Uzmanı (Teknik kılavuzluk ve uzmanlık)
• Bilgi Yönetimi Uzmanı (Dokümantasyon ve yayım)

ETVZ Proje Temsilcileri:

• Proje Direktörü ve Baş Araştırmacı (Genel proje liderliği)
• Etik Kurul Başkanı (Etik gözetim ve doğrulama)
• Uluslararası İlişkiler Koordinatörü (Ortaklık yönetimi ve koordinasyonu)
• Araştırma ve Dokümantasyon Lideri (Akademik titizlik ve yayın kalitesi)

Dış Danışma Üyeleri:

• UNESCO Üye Devlet temsilcisi (katılımcı ülkeler arasında yıllık döner)
• Sivil toplum örgütü temsilcisi (açık adaylık süreci ile seçilen)
• Uluslararası AI etik uzmanı (karşılıklı seçilen bağımsız danışman)

3.2 Operasyonel Çalışma Grubu Yapısı

Durum Çalışması Geliştirme Çalışma Grubu:

• ETVZ araştırma ekibi ile birleşik UNESCO dokümantasyon uzmanları
• Aylık ilerleme toplantıları ve üç aylık kapsamlı incelemeler
• Çıktı zaman çizelgesi yönetimi ve kalite güvence gözetimi
• Akademik yayın koordinasyonu ve hakemli inceleme yönetimi

Metodoloji Geliştirme Çalışma Grubu:

• Kültürel adaptasyon uzmanlığı olan uluslararası danışmanlar
• Pratik görüşler sağlayan ETVZ teknik uygulama ekibi
• İki haftalık geliştirme oturumları ve aylık paydaş geri bildirimi entegrasyonu
• Pilot uygulama koordinasyonu ve doğrulama gözetimi

Politika Etki Çalışma Grubu:

• Yerel bağlam ve bağlantılar sağlayan UNESCO bölgesel ofis temsilcileri
• Teknik uzmanlık ve uygulama deneyimi katkısında bulunan ETVZ politika ekibi
• Üç aylık stratejik planlama oturumları ve aylık koordinasyon toplantıları
• Devlet ilişki yönetimi ve kapasite inşa program gözetimi

4. KAYNAK KATKILARI VE FİNANSAL ÇERÇEVE

4.1 UNESCO Yatırım ve Katkısı

Doğrudan Finansal Yatırım:

• İşbirliği faaliyetleri ve ortak girişimler için 3 yıl boyunca $150,000
• Uluslararası etkinlikler için atölye fonlaması ve lojistik desteği
• Küresel bilgi paylaşımı için yayın ve yayım maliyetleri
• Uzman katılımı ve uluslararası işbirliği için seyahat desteği

Ayni Katkılar ve Destek:

• Kıdemli uzman zaman tahsisi ve teknik kılavuzluk (tahmini değer: $200,000)
• Küresel platform erişimi ve UNESCO iletişim kanalları
• Üye devletler ve uluslararası organizasyonlarla ağ bağlantıları
• Yüksek seviyeli siyasi onay ve diplomatik destek

Siyasi ve Kurumsal Destek:

• UNESCO Genel Direktörü onayı ve yüksek seviyeli siyasi destek
• Üye devlet katılım kolaylaştırma ve diplomatik kanal erişimi
• Uluslararası konferans platform sağlama ve konuşma fırsatları
• Küresel medya erişimi ve tanıtım desteği

4.2 ETVZ Yatırım ve Kaynak Taahhüdü

Doğrudan Finansal Yatırım:

• 3 yıl boyunca işbirliği faaliyetleri için $200,000 uygulama maliyetleri
• Durum çalışması geliştirme için araştırma ve dokümantasyon giderleri
• Metodoloji geliştirme ve test için teknik entegrasyon maliyetleri
• Seyahat ve uluslararası işbirliği giderleri

Teknik ve Bilgi Katkıları:

• UNESCO araştırmacıları ve değerlendirmecileri için kapsamlı ETVZ sistem erişimi
• Anonimleştirilmiş kullanıcı veri paylaşımı (tüm gizlilik düzenlemelerine tam uyumlu)
• Teknik uygulama bilgisi ve metodoloji dokümantasyonu
• Gerçek dünya test ortamı erişimi ve doğrulama desteği

İnsan Kaynağı ve Uzmanlık Tahsisi:

• Kıdemli araştırmacı zaman tahsisi (3 yıl boyunca tahmini %25 çaba)
• UNESCO girişimleri ve dokümantasyonu için teknik ekip desteği
• Uluslararası erişim ve ilişki inşa çabaları
• Akademik yayın ve düşünce liderliği katkıları

5. BEKLENEN SONUÇLAR VE KÜRESEL ETKİ

5.1 Doğrudan Ortaklık Sonuçları ve Çıktıları

Acil Somut Sonuçlar:

• Kapsamlı ETVZ-UNESCO uygulama durum çalışması
• Küresel kullanım için doğrulanmış kültürel adaptasyon metodolojisi
• Çeşitli üye devletlerde 5 başarılı pilot uygulama
• Ulusal AI etik mevzuatı için politika çerçeve şablonları

Akademik ve Araştırma Katkıları:

• Yüksek etkili dergilerde minimum 3 ortak akademik yayın
• Uluslararası kalkınma topluluğu için en iyi uygulamaları dokümantasyonu
• Akademik konferans sunumları ve düşünce liderliği kurulumu
• Devam eden işbirliği için bilgi paylaşım platformu geliştirme

5.2 Geniş Küresel Etki ve Etki

Küresel AI Etik Uygulama Geliştirmesi:

• Pratik uygulama zorluklarının ve çözümlerinin iyileştirilmiş anlayışı# ETVZ Projesi 4. Aşama Ekleri: Detaylı Uygulama Dokümanları

Dış Danışma Temsilciliği:

• 1 Bağımsız AI etik uzmanı (karşılıklı seçilen nötr danışman)
• 1 Hedef dağıtım bölgelerinden döner temsilci

2.2 Operasyonel Çalışma Grubu Yapısı

Teknik Entegrasyon Çalışma Grubu:

• Toplantı Sıklığı: Aylık teknik incelemeler ve planlama oturumları
• Sorumluluklar: Azure entegrasyonu, performans optimizasyonu, güvenlik
• Katılımcılar: Her iki organizasyondan teknik liderler ve destek personeli

Araştırma İşbirliği Çalışma Grubu:

• Toplantı Sıklığı: İki haftalık araştırma ilerleme ve koordinasyon toplantıları
• Sorumluluklar: Ortak araştırma planlaması, yayın koordinasyonu, akademik erişim
• Katılımcılar: Araştırma liderleri, akademik irtibat, yayın koordinatörleri

Etki Ölçümü Çalışma Grubu:

• Toplantı Sıklığı: Üç aylık etki değerlendirme ve raporlama oturumları
• Sorumluluklar: Başarı metrikleri takibi, etki değerlendirmesi, raporlama
• Katılımcılar: Program müdürleri, veri analistleri, etki ölçümü uzmanları

Küresel Genişleme Çalışma Grubu:

• Toplantı Sıklığı: Aylık genişleme planlama ve koordinasyon toplantıları
• Sorumluluklar: Pazar analizi, ortaklık geliştirme, dağıtım planlaması
• Katılımcılar: İş geliştirme, bölgesel uzmanlar, ortaklık müdürleri

3. DETAYLI TEKNİK İŞBİRLİĞİ BELİRTİMLERİ

3.1 Azure Bulut Entegrasyon Yol Haritası

Aşama 1: Temel ve Göç (Ay 1-6)

Teknik Hedefler:

• ETVZ sisteminin Azure bulut altyapısına tam göçü
• Performans optimizasyonu ve ölçeklenebilirlik testleri
• Güvenlik sertleştirme ve uyumluluk doğrulaması (SOC 2, ISO 27001)
• Entegrasyon testleri ve kalite güvence doğrulaması

Ana Çıktılar:

• Azure altyapısında tam operasyonel ETVZ sistemi
• Performans kıyaslama dokümantasyonu ve optimizasyon raporu
• Güvenlik denetim raporu ve uyumluluk sertifikasyonu
• Gelecek referans için göç en iyi uygulamaları dokümantasyonu

Aşama 2: Geliştirme ve İleri Entegrasyon (Ay 7-18)

Teknik Hedefler:

• Azure AI hizmetleri entegrasyonu (Bilişsel Hizmetler, Makine Öğrenmesi)
• Küresel dağıtım hazırlığı ve çok bölge kurulumu
• Azure çeviri hizmetlerini kullanarak çok dil desteği geliştirme
• Azure veri hizmetlerini kullanarak ileri analitik uygulaması

Ana Çıktılar:

• Entegre Azure AI yetenekleri ile geliştirilmiş ETVZ sistemi
• Çok bölge dağıtım mimarisi ve dokümantasyonu
• İleri analitik panosu ve raporlama sistemi
• Küresel ölçeklenebilirlik testi ve doğrulama raporu

Aşama 3: İnovasyon ve Küresel Ölçek (Ay 19-36)

Teknik Hedefler:

• Yeni nesil AI yetenekleri geliştirme ve entegrasyonu
• Hedef bölgelerde küresel pazar dağıtımı
• Ortak ekosistem geliştirme ve entegrasyonu
• İleri araştırma uygulaması ve ürünleştirme

Ana Çıktılar:

• Üretime hazır küresel ETVZ dağıtımı
• Ortak entegrasyon çerçevesi ve dokümantasyonu
• Keskin uç AI yetenekleri ile ileri özellik seti
• Kapsamlı dağıtım ve ölçeklendirme el kitabı

3.2 Açık Kaynak Katkı Stratejisi

Microsoft-ETVZ Ortak Açık Kaynak Katkıları:

• Geliştirici topluluğu için etik AI çerçeve araçları ve kütüphaneleri
• Kültürel adaptasyon metodolojileri ve uygulama kılavuzları
• Toplum yönetişimi şablonları ve en iyi uygulamaları dokümantasyonu
• Etki ölçümü araçları ve değerlendirme çerçeveleri

Lisanslama ve Dağıtım:

• Maksimum toplum benimsenmesi ve katkısı için MIT Lisansı benimsenmesi
• Kapsamlı dokümantasyon ve örnekler ile GitHub hosting
• Toplum desteği ve bakım paylaşılan sorumluluğu
• Özellik güncellemeleri ve hata düzeltmeleri ile düzenli yayın döngüleri

4. KAPSAMLI ETKİ ÖLÇÜMÜ VE DEĞERLENDİRME

4.1 Nicel Başarı Metrikleri ve Hedefler

Teknik Performans Göstergeleri:

• Sistem performans iyileştirmeleri: %50 gecikme azalması hedefi
• Küresel dağıtım başarı oranları: %95 başarılı dağıtım hedefi
• Kullanıcı benimsenmesi ve katılım büyümesi: 3 yıl boyunca %500 artış hedefi
• Ortak ekosistem büyümesi: 50+ aktif ortak organizasyon hedefi

Sosyal Etki Ölçümü:

• Ulaşılan eğitim kurumları: Küresel olarak 200+ kurum hedefi
• Desteklenen sivil toplum örgütleri: 100+ organizasyon hedefi
• Kurulan devlet ortaklıkları: 20+ devlet işbirliği hedefi
• Hizmet verilen yetersiz temsil edilen toplumlar: 1 milyon+ birey hedefi

4.2 Nitel Etki Değerlendirme Çerçevesi

Araştırma ve Akademik Etki:

• Alıntılar ve benimseme yoluyla ölçülen akademik yayın etkisi
• Endüstri standart geliştirme katkısı ve tanınma
• Politika çerçeve katkıları ve devlet danışmanlık talepleri
• Toplum geri bildirimi analizi ve duygu takibi

Sosyal Dönüşüm Dokümantasyonu:

• Etik karar verme iyileştirme hikayeleri ve durum çalışmaları
• Kültürel duyarlılık geliştirme örnekleri ve doğrulama
• Demokratik katılım artış ölçümü ve dokümantasyonu
• Çelişki çözümü başarı hikayeleri ve etki anlatıları

5. FİNANSAL ÇERÇEVE VE TİCARİ DÜZENLEMELER

5.1 Kapsamlı Yatırım ve Değer Değişimi

Microsoft Finansal ve Teknik Yatırımı:

• Azure altyapı kredileri: 3 yıl boyunca $600,000
• Teknik destek ve danışmanlık hizmetleri: Yıllık $150,000 değer
• Pazarlama, tanıtım ve ortak satış desteği: Yıllık $100,000 değer
• Araştırma işbirliği fonlaması ve kaynak tahsisi: 3 yıl boyunca $200,000 değer
• Toplam Microsoft yatırım değeri: 3 yıl boyunca $1,200,000

ETVZ Katkı ve Değer Teslimatı:

• Sistem geliştirme ve geliştirme çabası: 3 yıl boyunca $500,000 değer
• Kullanıcı veri görüşleri ve analitik paylaşımı: $200,000 değer
• Toplum erişimi ve ortaklık kolaylaştırma: $300,000 değer
• Ortak pazarlama çabası ve düşünce liderliği: $150,000 değer
• Toplam ETVZ katkı değeri: 3 yıl boyunca $1,150,000

5.2 Fikri Mülkiyet ve Gelir Paylaşım Çerçevesi

Ortak Geliştirme FMP Yönetimi:

• Ortak geliştirilen çerçeveler ve araçlar: Eşit haklar ile paylaşılan sahiplik
• Arka plan fikri mülkiyeti: Asıl sahibi tarafından tutulur
• Ticari uygulama gelir paylaşımı: %70 ETVZ, %30 Microsoft
• Açık kaynak katkıları: Gelir paylaşımı yok, toplum faydası odağı

Patent Stratejisi ve Koruma:

• İşbirlikçi inovasyonlar için savunma patentleme yaklaşımı
• Ticari olmayan kullanım için açık lisanslama taahhüdü
• İlgili olduğunda arka plan patentleri için çapraz lisanslama anlaşması
• Ortak buluşlar için patent takip maliyet paylaşımı

6. SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK PLANLAMASI VE ORTAKLIK YENİLEME

6.1 Ortaklık Değerlendirme ve Değerlendirme Çerçevesi

Yıllık Kapsamlı İnceleme Süreci:

• Belirlenen kilometre taşlarına karşı teknik başarı değerlendirmesi
• Nicel ve nitel metrikler kullanarak sosyal etki değerlendirmesi
• Paydaş memnuniyet anketi ve geri bildirim entegrasyonu
• Finansal performans ve yatırım getirisi analizi

Ortaklık Yenileme için Başarı Kriterleri:

• Teknik başarımlar: Sistem performans ve güvenilirlik hedefleri karşılandı
• Sosyal etki gösterimi: Hedef toplumlarda ölçülebilir pozitif sonuçlar
• Araştırma katkısı: Akademik ve endüstri etkisi ve tanınma
• Finansal sürdürülebilirlik: Kendi kendine yeterlilik ve sürekli büyüme için net yol

6.2 Ortaklık Genişleme ve Evrim Fırsatları

Potansiyel Genişleme Alanları:

• Ek Microsoft hizmet entegrasyonu (Teams, Office 365, Dynamics)
• Yeni bölgeler ve sektörlere küresel pazar genişleme hızlandırması
• Microsoft Araştırma bölümü ile ileri AI araştırma işbirliği
• Geniş ekosistem katılımı için endüstri konsorsiyumu geliştirme

Uzun Vadeli Stratejik İlişki:

• Microsoft’un temel sorumlu AI girişimlerine entegrasyon
• Microsoft AI etik çerçeveleri için referans uygulaması olarak ETVZ
• Küresel AI yönetişim tartışmalarında ortak düşünce liderliği
• Uluslararası AI politikası ve düzenleme geliştirmesinde işbirlikçi etki

E.3 Devlet ve Çok Taraflı Örgüt Ortaklıkları

E.3.1 UNESCO AI Etiği Uygulama Ortaklığı

UNESCO AI ETİĞİ TAVSİYESİ UYGULAMA ORTAKLIĞI KAPSAMLI İŞBİRLİĞİ ÇERÇEVESİ

ORTAKLIK ATAMASI: ETVZ Pratik Uygulaması Yoluyla UNESCO AI Etik Tavsiyesini Destekleme ORTAKLIK TİPİ: Uluslararası Örgüt – Akademik/Araştırma Kurumu İşbirliği HUKUKİ ÇERÇEVE: UNESCO Standart İşbirliği Anlaşması

STRATEJİK ARKA PLAN VE ORTAKLIK GEREKÇESİ

1. TEMEL UYUM VE STRATEJİK BAĞLAM

1.1 UNESCO AI Etik Tavsiyesi Arka Planı UNESCO AI Etiği Tavsiyesi (2021), AI etiği konusunda ilk küresel normatif araç olarak, dünya çapında sorumlu AI geliştirme ve dağıtımı için kapsamlı bir çerçeve sunmaktadır.

ETVZ Tarafından Ele Alınan Temel UNESCO İlkeleri:

• İnsan Hakları ve İnsan Onuru: Temel hakları güvence altına alan çok paydaşlı yönetişim
• Çeşitlilik ve Kapsayıcılık: Kültürel adaptasyon ve azınlık temsil mekanizmaları
• Şeffaflık ve Açıklanabilirlik: Açık karar verme süreçleri ve yorumlanabilir AI
• Hesap Verebilirlik ve Sorumluluk: Net sorumluluk çerçeveleri ve başvuru mekanizmaları

1.2 UNESCO İlkeleri Uygulama Modeli Olarak ETVZ

ETVZ Projesi Benzersiz Değer Önerisi:

• Gerçek dünya kültürel bağlamda UNESCO ilkelerinin pratik gösterimi
• Demokratik AI yönetişimi ve toplum katılımına yenilikçi yaklaşım
• Çeşitli küresel bağlamlar için kültürel adaptasyon metodoloji geliştirme
• Politika doğrulama ve iyileştirmesi için kanıt tabanlı etki ölçümü

Ortaklık Stratejik Hedefleri:

• Somut uygulama deneyimi yoluyla UNESCO tavsiyelerini doğrulama
• Küresel AI etik uygulaması için çoğaltılabilir metodolojiler geliştirme
• Uluslararası toplum için bilgi paylaşım platformu oluşturma
• Kanıt tabanlı görüşler yoluyla gelecek AI yönetişim çerçevelerini etkileme

2. BELİRLİ İŞBİRLİĞİ FAALİYETLERİ VE ÇIKTILAR

2.1 Kapsamlı Durum Çalışması Geliştirme (Yıl 1)

Birincil Hedef: ETVZ’yi UNESCO AI Etik ilkelerinin örnek uygulaması olarak belgelemek

Araştırma Metodolojisi ve Yaklaşımı:

• UNESCO tavsiyeleri ile ETVZ özelliklerini eşleştiren ilke bazında analiz
• Detaylı metodoloji ile kültürel adaptasyon süreci dokümantasyonu
• Paydaş katılım süreci haritalama ve etkinlik değerlendirmesi
• Etki ölçümü çerçevesi geliştirme ve doğrulama

Beklenen Çıktılar ve Sonuçlar:

• Akademik titizlik ile 100 sayfalık kapsamlı durum çalışması raporu
• Küresel yayım için 30 dakikalık profesyonel video belgeseli
• Eğitim kullanımı için etkileşimli çevrimiçi sunum platformu
• Devlet yetkilileri ve karar vericiler için yönetici politika brifingi

Kalite Güvence ve Doğrulama:

• Bağımsız akademik hakemli inceleme süreci
• UNESCO uzman komitesi doğrulama ve onayı
• Paydaş geri bildirimi entegrasyonu ve revizyon süreci
• Uluslararası uzman panel incelemesi ve öneriler

2.2 Küresel Atölye ve Bilgi Paylaşım Serisi (Yıl 1-2)

Atölye Serisi Başlığı: “AI Etiği Uygulaması: İlkelerden Uygulamaya”

Atölye 1: UNESCO Genel Merkezi Küresel Lansmanı (Paris)

• Hedef Kitle: Uluslararası delegeler, politika yapıcıları, akademik liderler
• Süre: Uygulamalı oturumlarla 2 günlük yoğun atölye
• Beklenen Katılımcılar: 150+ uluslararası temsilci
• Ana Sonuçlar: Küresel farkındalık artırma ve ortaklık inşası

Atölye 2: Bölgesel Odak Atölyesi (İstanbul, Türkiye)

• Hedef Kitle: Bölgesel devlet yetkilileri, akademik kurumlar, sivil toplum
• Süre: Kapsamlı eğitim ve ağ oluşturma etkinliği ile 3 gün
• Beklenen Katılımcılar: 100+ bölgesel paydaş
• Ana Sonuçlar: Bölgesel uygulama planlaması ve kapasite inşası

Atölye 3: Küresel Güney Sanal Atölye Serisi

• Hedef Kitle: Gelişmekte olan ülke temsilcileri, gelişmekte olan pazar kurumları
• Format: Bölgesel ayrılma oturumları ile sanal seri
• Beklenen Katılımcılar: Birden fazla zaman diliminde 200+ katılımcı
• Ana Sonuçlar: Kaynak kısıtlı bölgeler için erişilebilirlik ve kapsayıcılık

Atölye 4: Bölgesel Başkentlerde Çoğaltma Atölyeleri

• Hedef Lokasyonlar: Farklı kıtalarda 5 bölgesel başkent
• Yerel Ortaklar: UNESCO Ulusal Komisyonları ve bölgesel organizasyonlar
• Format: Yerel ihtiyaç ve kültürel bağlamlara uyarlanmış
• Beklenen Sonuçlar: Yerel uygulama girişimleri ve pilot projeler

2.3 Kültürel Adaptasyon Metodolojisi Geliştirme (Yıl 2)

Kapsamlı Araç Kiti Oluşturma: “AI Etik Uygulaması için Kültürel Adaptasyon Çerçevesi”

Araç Kiti Bileşenleri ve Özellikleri:

• Detaylı değerlendirme kriterleri ile kültürel değerlendirme çerçeveleri
• Çeşitli kültürel bağlamlar için paydaş haritalama araçları
• En iyi uygulamalar ve durum çalışmaları ile toplum katılım el kitapları
• Farklı siyasi sistemlere uyarlanabilir yönetişim yapısı şablonları

Doğrulama ve Test Süreci:

• Farklı kültürel bağlamlarda 3 pilot uygulama (Afrika, Asya, Latin Amerika)
• Yerel ortaklar ve toplumlarla kapsamlı test
• Pilot geri bildirim ve öğrenilen derslere dayalı yinelemeli iyileştirme
• Hakemli inceleme ve yayın süreci yoluyla akademik doğrulama

2.4 Politika Etkisi ve Kapasite İnşa Girişimi (Yıl 2-3)

Devlet Destek Programı: Ulusal AI etik çerçeveleri geliştiren üye devletler için teknik yardım

Hedef Ülke Seçimi:

• Farklı bölge ve kalkınma seviyelerinden 5 UNESCO üye devleti
• Coğrafi çeşitlilik: Afrika, Asya, Latin Amerika, Avrupa, Okyanusya
• Kalkınma seviyesi çeşitliliği: Gelişmiş, gelişmekte olan ve gelişmekte olan ekonomiler
• Kültürel çeşitlilik: Farklı dini, dilsel ve kültürel bağlamlar

Sağlanan Destek Hizmetleri:

• Kapsamlı teknik yardım ve metodoloji transferi
• Uzman danışmanlığı ve kapasite inşa atölyeleri
• Katılımcı ülkeler arasında akran öğrenme kolaylaştırma
• Uzun vadeli mentorluk ve ilişki inşası

3. YÖNETİŞİM YAPISI VE UYGULAMA YÖNETİMİ

3.1 Ortak Yönlendirme Komitesi

Kompozisyon ve Sorumluluklar UNESCO Örgütsel Temsilcileri:

• AI Etik Bölüm Şefi (Stratejik gözetim ve UNESCO irtibatı)
• Avrupa ve Kuzey Amerika Bölge Direktörü (Bölgesel koordinasyon)
• Kıdemli Etik ve Teknoloji Uzmanı (Teknik kılavuzluk ve uzmanlık)
• Bilgi Yönetimi Uzmanı (Dokümantasyon ve yayım)

ETVZ Proje Temsilcileri:

• Proje Direktörü ve Baş Araştırmacı (Genel proje liderliği)
• Etik Kurul Başkanı (Etik gözetim ve doğrulama)
• Uluslararası İlişkiler Koordinatörü (Ortaklık yönetimi ve koordinasyonu)
• Araştırma ve Dokümantasyon Lideri (Akademik titizlik ve yayın kalitesi)

Dış Danışma Üyeleri:

• UNESCO Üye Devlet temsilcisi (katılımcı ülkeler arasında yıllık döner)
• Sivil toplum örgütü temsilcisi (açık adaylık süreci ile seçilen)
• Uluslararası AI etik uzmanı (karşılıklı seçilen bağımsız danışman)

3.2 Operasyonel Çalışma Grubu Yapısı

Durum Çalışması Geliştirme Çalışma Grubu:

• ETVZ araştırma ekibi ile birleşik UNESCO dokümantasyon uzmanları
• Aylık ilerleme toplantıları ve üç aylık kapsamlı incelemeler
• Çıktı zaman çizelgesi yönetimi ve kalite güvence gözetimi
• Akademik yayın koordinasyonu ve hakemli inceleme yönetimi

Metodoloji Geliştirme Çalışma Grubu:

• Kültürel adaptasyon uzmanlığı olan uluslararası danışmanlar
• Pratik görüşler sağlayan ETVZ teknik uygulama ekibi
• İki haftalık geliştirme oturumları ve aylık paydaş geri bildirimi entegrasyonu
• Pilot uygulama koordinasyonu ve doğrulama gözetimi

Politika Etki Çalışma Grubu:

• Yerel bağlam ve bağlantılar sağlayan UNESCO bölgesel ofis temsilcileri
• Teknik uzmanlık ve uygulama deneyimi katkısında bulunan ETVZ politika ekibi
• Üç aylık stratejik planlama oturumları ve aylık koordinasyon toplantıları
• Devlet ilişki yönetimi ve kapasite inşa program gözetimi

4. KAYNAK KATKILARI VE FİNANSAL ÇERÇEVE

4.1 UNESCO Yatırım ve Katkısı

Doğrudan Finansal Yatırım:

• İşbirliği faaliyetleri ve ortak girişimler için 3 yıl boyunca $150,000
• Uluslararası etkinlikler için atölye fonlaması ve lojistik desteği
• Küresel bilgi paylaşımı için yayın ve yayım maliyetleri
• Uzman katılımı ve uluslararası işbirliği için seyahat desteği

Ayni Katkılar ve Destek:

• Kıdemli uzman zaman tahsisi ve teknik kılavuzluk (tahmini değer: $200,000)
• Küresel platform erişimi ve UNESCO iletişim kanalları
• Üye devletler ve uluslararası organizasyonlarla ağ bağlantıları
• Yüksek seviyeli siyasi onay ve diplomatik destek

Siyasi ve Kurumsal Destek:

• UNESCO Genel Direktörü onayı ve yüksek seviyeli siyasi destek
• Üye devlet katılım kolaylaştırma ve diplomatik kanal erişimi
• Uluslararası konferans platform sağlama ve konuşma fırsatları
• Küresel medya erişimi ve tanıtım desteği

4.2 ETVZ Yatırım ve Kaynak Taahhüdü

Doğrudan Finansal Yatırım:

• 3 yıl boyunca işbirliği faaliyetleri için $200,000 uygulama maliyetleri
• Durum çalışması geliştirme için araştırma ve dokümantasyon giderleri
• Metodoloji geliştirme ve test için teknik entegrasyon maliyetleri
• Seyahat ve uluslararası işbirliği giderleri

Teknik ve Bilgi Katkıları:

• UNESCO araştırmacıları ve değerlendirmecileri için kapsamlı ETVZ sistem erişimi
• Anonimleştirilmiş kullanıcı veri paylaşımı (tüm gizlilik düzenlemelerine tam uyumlu)
• Teknik uygulama bilgisi ve metodoloji dokümantasyonu
• Gerçek dünya test ortamı erişimi ve doğrulama desteği

İnsan Kaynağı ve Uzmanlık Tahsisi:

• Kıdemli araştırmacı zaman tahsisi (3 yıl boyunca tahmini %25 çaba)
• UNESCO girişimleri ve dokümantasyonu için teknik ekip desteği
• Uluslararası erişim ve ilişki inşa çabaları
• Akademik yayın ve düşünce liderliği katkıları

5. BEKLENEN SONUÇLAR VE KÜRESEL ETKİ

5.1 Doğrudan Ortaklık Sonuçları ve Çıktıları

Acil Somut Sonuçlar:

• Kapsamlı ETVZ-UNESCO uygulama durum çalışması
• Küresel kullanım için doğrulanmış kültürel adaptasyon metodolojisi
• Çeşitli üye devletlerde 5 başarılı pilot uygulama
• Ulusal AI etik mevzuatı için politika çerçeve şablonları

Akademik ve Araştırma Katkıları:

• Yüksek etkili dergilerde minimum 3 ortak akademik yayın
• Uluslararası kalkınma topluluğu için en iyi uygulamaları dokümantasyonu
• Akademik konferans sunumları ve düşünce liderliği kurulumu
• Devam eden işbirliği için bilgi paylaşım platformu geliştirme

5.2 Geniş Küresel Etki ve Etki

Küresel AI Etik Uygulama Geliştirmesi:

• Pratik uygulama zorluklarının ve çözümlerinin iyileştirilmiş anlayışı
• Kültürel adaptasyon ve yerel bağlamsallaştırma için kanıtlanmış metodolojiler
• Uluslararası ilkeler ve pratik uygulama arasında güçlendirilmiş bağlantı
• Sorumlu AI yönetişimi için gelişmiş üye devlet kapasitesi

ETVZ Proje Faydaları ve Tanınma:

• Prestijli küresel organizasyondan uluslararası doğrulama ve tanınma
• Kapsamlı küresel uzmanlık ağı ve bilgi tabanına erişim
• En yüksek uluslararası seviyelerde politika etki fırsatları
• Uluslararası ortaklıklar yoluyla sürdürülebilir fonlama yolu geliştirme

6. İZLEME, DEĞERLENDİRME VE SÜREKLİ İYİLEŞTİRME

6.1 Performans Göstergeleri ve Başarı Metrikleri

Nicel Ölçüm Göstergeleri:

• Geliştirilen metodoloji araç kitinin indirme ve kullanım sayıları
• Atölye katılım oranları ve paydaş katılım seviyeleri
• Pilot uygulama başarı oranları ve sürdürülebilirlik önlemleri
• Üye devletler tarafından politika çerçeve benimseme oranları

Nitel Değerlendirme Kriterleri:

• İşbirliği süreci ve sonuçlarından paydaş memnuniyeti
• Durum çalışması ve metodoloji dokümantasyonunun kalite değerlendirmesi
• Pilot uygulamaların etkinlik değerlendirmesi ve yerel adaptasyonu
• Uzun vadeli sürdürülebilirlik göstergeleri ve kurumsal yerleştirme

6.2 Değerlendirme Zaman Çizelgesi ve Değerlendirme Çerçevesi

Orta Dönem İnceleme Süreci (18 ay):

• Kapsamlı süreç değerlendirmesi ve ortaklık sağlık değerlendirmesi
• Paydaş geri bildirimi toplama ve devam eden faaliyetlere entegrasyon
• Öğrenilen derslere dayalı strateji ayarlaması ve rota düzeltmesi
• Kaynak tahsisi optimizasyonu ve verimlilik iyileştirmesi

Nihai Değerlendirme Süreci (36 ay):

• Hem nicel hem nitel metrikler kullanarak kapsamlı etki değerlendirmesi
• Orijinal hedefler ve beklentilere karşı ortaklık başarı değerlendirmesi
• Uzun vadeli sürdürülebilirlik değerlendirmesi ve gelecek planlaması
• Bilgi transferi ve kurumsal yerleştirme değerlendirmesi

Ortaklık Sonrası Değerlendirme (42 ay):

• Uzun vadeli etki analizi ve sürekli fayda değerlendirmesi
• Ortaklık modeli çoğaltma potansiyeli ve ölçeklenebilirlik değerlendirmesi
• Sürekli ilişki sürdürme ve gelecek işbirliği planlaması
• Miras değerlendirmesi ve bilgi koruma

7. SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK STRATEJİSİ VE UZUN VADELİ VİZYON

7.1 Finansal Sürdürülebilirlik ve Kurumsal Yerleştirme

UNESCO Program Entegrasyonu:

• Sürekli destek için UNESCO düzenli program bütçesine entegrasyon
• Genişletilmiş uygulama için üye devlet gönüllü katkıları
• Sürdürülebilir fonlama için özel sektör ortaklığı geliştirme
• Devam eden araştırma ve geliştirme için akademik kurum işbirliği

Kurumsal Sürdürülebilirlik Mekanizmaları:

• İşbirliği sonuçlarının UNESCO AI Etik programına kalıcı entegrasyonu
• Geliştirilen çerçevelerin üye devlet ulusal politika dahil edilmesi
• Durum çalışmaları ve metodolojileri içeren akademik müfredat geliştirme
• Devam eden uygulama desteği için sivil toplum kapasitesi inşa

7.2 Çoğaltma ve Küresel Ölçeklendirme Stratejisi

Metodoloji Çoğaltma Çerçevesi:

• Farklı kültürel bağlamlar için geliştirilen metodolojinin bölgesel adaptasyonu
• Diğer AI etik projeleri ve girişimleri için teknoloji transfer protokolleri
• Pilot uygulamalar ve başarı hikayeleri yoluyla ağ etkisi oluşturma
• Devam eden paylaşım ve işbirliği için bilgi platformu geliştirme

Uzun Vadeli Küresel Etki:

• Küresel en iyi uygulama modeli olarak ETVZ-UNESCO işbirliğinin kurulması
• Gelecek UNESCO AI yönetişim tavsiyeleri ve politikalarına etki
• Uluslararası AI yönetişim çerçeveleri ve anlaşmalarına entegrasyon
• Sürdürülebilir küresel AI etik uygulaması için miras oluşturma

E.3.2 Türkiye Cumhuriyeti Dijital Dönüşüm Ortaklığı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ DİJİTAL DÖNÜŞÜM OFİSİ – ETVZ STRATEJİK ORTAKLIĞI

ORTAKLIK TİPİ: Kamu-Özel-Akademik İşbirliği Modeli ORTAKLIK STATÜSÜ: Ulusal Stratejik Proje HUKUKİ ÇERÇEVE: Dijital Dönüşüm Kamu Ortaklığı Sözleşmesi

STRATEJİK VİZYON VE KAPSAM

Ortaklık Vizyonu: Türkiye’nin yapay zeka etiği alanında küresel liderliğini sağlayarak, kamu yönetiminde etik temelli dijital dönüşümü gerçekleştirmek.

Ulusal Stratejik Hedefler:

• Kamu hizmetlerinde yapay zeka etiği standardizasyonu
• Demokratik katılımın dijital araçlarla güçlendirilmesi
• Türk kültürel değerleriyle uyumlu yapay zeka yönetişim modeli oluşturma
• Uluslararası yapay zeka etik standartlarında Türkiye’nin öncü rol oynaması

1. ORTAKLIK YAPISI VE YÖNETİŞİM ÇERÇEVESİ

1.1 Üst Düzey Yönetişim Komitesi

Dijital Dönüşüm Ofisi Temsilcileri:

• Dijital Dönüşüm Ofisi Başkanı (Eş-başkan)
• Yapay Zeka ve Büyük Veri Daire Başkanı
• Kamu Politikaları Koordinatörü
• Uluslararası İlişkiler Uzmanı

ETVZ Konsorsiyumu Temsilcileri:

• Proje Direktörü (Eş-başkan)
• Etik Kurul Başkanı
• Teknik Mimari Lideri
• Kamu İlişkileri Koordinatörü

Diğer Kamu Kurumu Temsilcileri:

• TÜBİTAK Bilişim ve Bilgi Güvenliği İleri Teknolojiler Araştırma Merkezi
• Adalet Bakanlığı Bilgi İşlem Daire Başkanlığı
• Milli Eğitim Bakanlığı Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü

1.2 Operasyonel Çalışma Grupları

Kamu Hizmetleri Entegrasyon Çalışma Grubu:

• Aylık koordinasyon toplantıları
• Pilot uygulama kurumlarında uygulama gözetimi
• Performans izleme ve optimizasyonu
• Paydaş geri bildirimi toplama ve analiz

AI Etik Standardizasyon Çalışma Grubu:

• Ulusal AI etik çerçevesi geliştirme
• Kamu kurumları için uygulama kılavuzları
• Eğitim ve kapasite inşa program koordinasyonu
• Uluslararası standartlarla uyum sağlama

Dijital Katılım ve Demokrasi Çalışma Grubu:

• e-Devlet platformlarında etik AI entegrasyonu
• Vatandaş katılım mekanizmalarının dijitalleştirilmesi
• Şeffaflık ve hesap verebilirlik araçları geliştirme
• Dijital uçurum konularında kapsayıcılık stratejileri

2. KAMU HİZMETLERİNDE ETVZ ENTEGRASYONU

2.1 Pilot Uygulama Kurumları ve Süreçleri

1. Faz Pilot Kurumlar (6 ay):

• Adalet Bakanlığı: Mahkeme kararlarında etik destek sistemi
• Milli Eğitim Bakanlığı: Öğretmen değerlendirme ve atama süreçleri
• Sağlık Bakanlığı: Tıbbi etik karar destek sistemleri

Her Pilot Kurumda Uygulama Süreci:

• İhtiyaç değerlendirmesi ve sistem gereksinim analizi
• ETVZ özelleştirmesi ve entegrasyon planlaması
• Personel eğitimi ve değişim yönetimi programları
• Pilot test ile kademeli açılım
• Performans ölçümü ve optimizasyon

2.2 Kamu Hizmet Standardizasyonu

Etik AI Kamu Hizmet Standartları:

• Şeffaflık ve açıklanabilirlik gereksinimleri
• Vatandaş hakları koruma protokolleri
• Kültürel duyarlılık ve kapsayıcılık zorunlulukları
• Performans izleme ve hesap verebilirlik önlemleri

Kalite Güvence Çerçevesi:

• Düzenli denetim ve uyumluluk kontrolü
• Vatandaş geri bildirimi entegrasyon mekanizmaları
• Kurumlar arası en iyi uygulama paylaşımı
• Sürekli iyileştirme protokolleri

3. ULUSAL AI ETİK ÇERÇEVESİ GELİŞTİRME

3.1 Türkiye AI Etik Stratejisi Formülasyonu

Stratejik Dokümantasyon:

• “Türkiye Yapay Zeka Etik Stratejisi 2025-2030”
• Ulusal AI etik ilkeleri ve uygulama kılavuzları
• Sektörel adaptasyon çerçeveleri (kamu, özel, akademik)
• Uluslararası işbirliği ve diplomatik stratejiler

Paydaş Danışma Süreci:

• Kamu kurum ve kuruluşlarında kapsamlı danışma
• Özel sektör ve sivil toplum katılımı
• Akademik toplum girdisi ve hakemli inceleme
• Uluslararası uzman danışma ve doğrulama

3.2 Yasal ve Düzenleyici Çerçeve Geliştirme

Mevzuat Geliştirme Süreci:

• AI Etik Kanunu taslağı hazırlığı
• Mevcut düzenlemelerin AI etik ile uyumlaştırılması
• Kamu kurumları için bağlayıcı kılavuzlar
• Uygulama mekanizmaları ve ceza çerçeveleri

Düzenleyici Uyumluluk Çerçevesi:

• EU AI Act ile uyumluluk sağlama
• Uluslararası en iyi uygulamaları benimseme
• Sınır ötesi işbirliği anlaşmaları
• Düzenli inceleme ve güncelleme mekanizmaları

4. DİJİTAL KATILIM VE DEMOKRASİ GÜÇLENDİRME

4.1 e-Devlet Platformlarında Etik AI Entegrasyonu

e-Devlet Kapısı Geliştirmesi:

• Vatandaş hizmet önerilerinin etik incelemesi
• Otomatik karar verme şeffaflığı
• İtiraz ve başvuru mekanizmaları
• Erişilebilirlik ve kapsayıcılık iyileştirmeleri

Dijital Hizmet Etiği:

• Hizmet sunumu adaleti güvence altına alma
• Önyargı tespit ve azaltma sistemleri
• Kültürel duyarlılık hizmet özelleştirmesi
• Gizlilik koruması ve veri güvenliği

4.2 Katılımcı Yönetişim Platformu Geliştirme

Dijital Katılım Platformu:

• Politika yapım süreçlerinde vatandaş girdi entegrasyonu
• Çevrimiçi müzakere ve fikir birliği inşa araçları
• Şeffaf oylama ve karar takip sistemleri
• Çeşitli toplumlar için çok dil desteği

Demokratik İnovasyon:

• AI destekli politika analizi ve etki değerlendirmesi
• Vatandaş meclisi destek araçları
• Gerçek zamanlı kamu görüşü izleme
• Kanıt tabanlı politika öneri sistemleri

5. KAYNAK TAHSİS VE YATIRIM ÇERÇEVESİ

5.1 Kamu Yatırımı ve Finansal Destek

Dijital Dönüşüm Ofisi Yatırımı:

• 3 yıl boyunca toplam ₺15 milyon doğrudan fonlama
• Altyapı desteği ve teknik yardım
• Personel eğitimi ve kapasite inşa yatırımı
• Uluslararası işbirliği ve diplomatik destek

Diğer Kamu Kuruluşları Katkısı:

• TÜBİTAK: ₺5 milyon araştırma ve geliştirme desteği
• İlgili Bakanlıklar: ₺10 milyon uygulama desteği
• E-Devlet altyapısı: ₺8 milyon entegrasyon maliyetleri

5.2 ETVZ Konsorsiyumu Katkı ve Yükümlülükler

Teknik ve Bilgi Katkısı:

• ETVZ sisteminin kamu kullanımı için özelleştirmesi
• Teknik destek ve bakım hizmetleri
• Eğitim materyalleri ve dokümantasyon hazırlığı
• En iyi uygulamaları geliştirme ve bilgi transferi

İnsan Kaynağı Tahsisi:

• Kamu projeleri için kıdemli araştırmacıların zaman tahsisi
• Özel teknik entegrasyon ekip desteği
• Eğitim ve kapasite inşa ekibi oluşturma
• Uluslararası ilişki koordinasyon çabaları

6. PERFORMANS ÖLÇÜM VE ETKİ DEĞERLENDİRME

6.1 Kamu Hizmet Kalitesi Metrikleri

Nicel Başarı Göstergeleri:

• Vatandaş memnuniyet puanları iyileştirmesi: %25 artış hedefi
• Hizmet sunumu verimlilik kazanımları: %30 iyileştirme hedefi
• Karar verme şeffaflığı artışı: %50 iyileştirme hedefi
• İtiraz ve şikayet çözüm süresi: %40 azalma hedefi

Demokratik Katılım Metrikleri:

• Dijital platform katılım oranları: %200 artış hedefi
• Politika danışma katılımı: %150 artış hedefi
• Demografik arası katılım eşitliği: %80 temsil hedefi
• Karar kalitesi memnuniyeti: %85 vatandaş onay hedefi

6.2 Ulusal Dijital Dönüşüm Etki Değerlendirmesi

Ekonomik Etki Ölçümü:

• Kamu sektörü verimlilik kazanımları nicelleştirmesi
• İyileştirilmiş karar verme yoluyla maliyet azalması
• İnovasyon ekosistemi geliştirme katkısı
• Uluslararası rekabet gücü artırımı

Sosyal Etki Değerlendirmesi:

• Demokratik katılım kalitesi iyileştirmesi
• Sosyal uyum ve devlete güven artışı
• Kültürel çeşitlilik saygı ve kapsayıcılık ilerlemesi
• Nesiller arası eşitlik ve adalet geliştirmesi

7. ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ VE DİPLOMASİ

7.1 Küresel AI Yönetişim Liderliği

Uluslararası Forum Katılımı:

• G20 AI yönetişim çalışma gruplarında aktif katılım
• OECD AI ilkeleri geliştirme katkısı
• BM AI yönetişim çerçeveleri girdi sağlama
• AB-Türkiye işbirliği diyalogu geliştirmesi

Diplomatik İlişkiler Geliştirmesi:

• Anahtar ülkelerle ikili AI işbirliği anlaşmaları
• Orta Doğu ve Balkanlar’da bölgesel liderlik
• İslam dünyası AI etik liderliği gösterimi
• Gelişmekte olan pazarlar işbirliği modeli geliştirme

7.2 Bilgi Transferi ve Kapasite İnşası

Uluslararası Kalkınma Programları:

• Gelişmekte olan ülkelere ETVZ metodolojisi transferi
• Bölgesel eğitim programları ve atölye organizasyonu
• Benzer girişimler için teknik yardım sağlama
• Güney-Güney işbirliği kolaylaştırma

Akademik ve Araştırma Diplomasisi:

• Uluslararası akademik ortaklık kolaylaştırma
• Dost ülkelerle ortak araştırma programları
• Öğrenci değişimi ve burs programları
• Küresel AI etik araştırma ağı liderliği

8. SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VE UZUN VADELİ STRATEJİ

8.1 Kurumsal Sürdürülebilirlik

Kurumsal Yerleştirme:

• Kamu kuruluşlarında kalıcı AI etik birimleri kurulumu
• AI etik uzmanları için kariyer geliştirme yolları
• Devam eden destek için bütçe tahsis mekanizmaları
• Performans değerlendirme kriterlerine entegrasyon

Yasal ve Düzenleyici Sürdürülebilirlik:

• AI hakları için anayasa değişikliği değerlendirmesi
• Uzun vadeli yasal çerçeve geliştirme
• Uluslararası antlaşma katılımı ve liderliği
• Düzenli inceleme ve güncelleme mekanizmaları

8.2 İnovasyon Ekosistemi Geliştirme

Yerel Kapasite İnşası:

• Türk AI etik uzmanlığı geliştirme
• Yerel teknoloji şirketi ekosistemi desteği
• Akademik program geliştirme ve akreditasyon
• Araştırma ve inovasyon altyapısı yatırımı

Küresel Rekabet Avantajı:

• Küresel AI etik merkezi olarak Türkiye konumlandırması
• Uluslararası konferans ve etkinlik ev sahipliği
• Etik AI için yabancı yatırım çekimi
• AI etik çözümleri için ihracat potansiyeli geliştirme

BAŞARI ÖLÇÜTLERİ VE KİLOMETRE TAŞI ÇERÇEVESİ

Yıl 1 Kilometre Taşları:

• 3 pilot kurumda başarılı ETVZ uygulaması
• Ulusal AI Etik Stratejisi onayı ve yayını
• 500+ kamu personeline kapsamlı eğitim tamamlanması
• Uluslararası tanınma ve ortaklık kurulumu

Yıl 2 Kilometre Taşları:

• 10+ kamu kurumunda tam ölçekli dağıtım
• AI Etik Kanunu meclis geçişi
• Pilot kurumlarda %50+ vatandaş memnuniyet iyileştirmesi
• Bölgesel AI etik konferansı ev sahipliği

Yıl 3 Kilometre Taşları:

• Ulusal AI etik çerçevesi tam uygulaması
• Uluslararası en iyi uygulama tanınma başarımı
• Sürdürülebilir fonlama mekanizması kurulumu
• Küresel AI etik liderlik konumu pekiştirmesi

ORTAKLIK YENİLEME VE GENİŞLETME

Yenileme Kriterleri:

• Ölçülebilir kamu hizmet iyileştirmesi gösterimi
• Vatandaş memnuniyeti ve demokratik katılım artışları
• Uluslararası tanınma ve liderlik başarımı
• Sürdürülebilir kurumsal yerleştirme başarısı

Genişletme Fırsatları:

• Özel sektör ortaklığı geliştirme
• Uluslararası kalkınma programı kurulumu
• Akademik işbirliği ağı genişletmesi
• Teknoloji ihracatı ve ticarileştirme desteği

SONUÇ VE KAPSAMLI DEĞERLENDİRME

Eklerin Bütünleşik Değeri ve Stratejik Önemi

Bu kapsamlı ek dokümantasyon paketi, ETVZ projesinin 4. aşamasında kritik başarı faktörleri olan operasyonel hazırlık, yasal uyumluluk, toplumsal entegrasyon ve uluslararası tanınırlık boyutlarını detaylı olarak ele almaktadır.

Hukuki Güvenlik Altyapısı (Ek A): Proje operasyonlarının sağlam yasal temeller üzerine inşa edilmesini sağlayarak, tüm paydaşların hak ve sorumluluklarını net şekilde tanımlamaktadır. AB Yapay Zeka Yasası uyum çerçevesi, projenin küresel piyasalarda faaliyet gösterebilmesi için hayati öneme sahiptir.

Demokratik Yönetişim Mekanizmaları (Ek B): Çok paydaşlı karar alma süreçleri ve etik kurul operasyonları, projenin toplumsal meşruiyetini sürekli kılacak kurumsal çerçeve sağlamaktadır. Çelişki çözümleme protokolleri, farklı görüşlerin yapıcı entegrasyonunu mümkün kılmaktadır.

Toplumsal Etki İzleme Sistemleri (Ek C): Projenin gerçek dünya etkisini sistematik olarak ölçerek, kanıta dayalı iyileştirme için kapsamlı veri sağlamaktadır. Sosyal medya analitikleri ve söylem takibi, toplumsal tepkilerin erken tespiti için kritik yetenek sunmaktadır.

Kriz Yönetimi Hazırlığı (Ek D): Potansiyel risk senaryolarına karşı hazırlıklı olmayı sağlayarak, projenin sürekliliğini ve güvenilirliğini korumaktadır. Senaryo tabanlı yaklaşım, gerçek kriz anlarında hızlı ve etkili müdahale kabiliyeti sağlamaktadır.

Küresel Ortaklık Ağı (Ek E): Uluslararası tanınma ve etki potansiyelini somut ortaklıklara dönüştürmektedir. Bu anlaşmalar, projenin uzun vadeli sürdürülebilirliği için de kritik öneme sahiptir.

Uygulama Yol Haritası ve Pratik Öneriler

Bu eklerin başarılı uygulanması için önerilen yaklaşım:

Aşamalı Uygulama: Eklerin aynı anda değil, proje geliştirme aşamalarına uygun şekilde kademeli etkinleştirilmesi

Yaşayan Dokümantasyon: Deneyime dayalı sürekli iyileştirme ve revizyonla dinamik belgeler olarak sürdürülmesi

Kapasite Geliştirme: Tüm paydaşların etkili kullanım için kapsamlı eğitim programları

Sürekli İzleme: Her ekin etkinliğinin düzenli değerlendirmesi ve gerektiğinde revizyon

Küresel Etki ve Stratejik Değer

Bu kapsamlı dokümantasyon paketinin başarılı uygulanması, ETVZ projesinin teknik başarıdan toplumsal dönüşüm katalizörüne evrimini mümkün kılacaktır. Türkiye’nin yapay zeka etiği alanındaki liderliği, hem ulusal prestij hem de uluslararası işbirliği fırsatları açısından stratejik öneme sahiptir.

Nihai Değerlendirme: Bu eklerin dikkatli uygulanması ile ETVZ projesi, sadece teknik başarı olmaktan çıkarak, küresel yapay zeka etiği paradigma değişimine liderlik eden dönüştürücü model haline gelecek potansiyele sahiptir.

UYGULAMA HAZIRLIK DURUMU: Tüm dokümantasyon paketleri operasyonel uygulama için hazır durumda olup, yerel koşullar ve özel gereksinimlere göre özelleştirmeye açıktır. Temel ilkeler ve süreçlerin korunması ile uygulama detaylarının esnek ayarlanması önerilmektedir. # ETVZ Projesi 4. Aşama Ekleri: Detaylı Uygulama Dokümanları